Το δικό Του βλέμμα...

Μελετώντας κανεὶς τὴ ζωὴ τοῦ Κυρίου μας μέσα ἀπὸ τὶς σελίδες τῆς Ἁγίας Γραφῆς διαπιστώνει πὼς ὑπάρχουν κάποια μικρὰ σημεῖα, κάποιες λεπτομέρειες, ποὺ ἐκ πρώτης ὄψεως μπορεῖ νὰ φαίνονται ἀσήμαντες, ἂν ὅμως τὶς ἐξετάσει προσεκτικότερα, θὰ δεῖ πὼς καὶ αὐτὲς οἱ λεπτομέρειες ἔχουν τὴ θέση τους, τὴ σημασία, τὴν ἀξία τους.

Μιὰ τέτοια συγκλονιστικὴ λεπτομέρεια μᾶς περιγράφει ὁ ἱερὸς εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς.

Μεσάνυχτα Πέμπτης πρὸς Παρασκευὴ ὁ Κύριος βρίσκεται ἐνώπιον τῶν ἀρχιερέων Ἄννα καὶ Καϊάφα. Μόνος. Χωρὶς τὴ συνοδεία, τὴ συμπαράσταση τῶν μαθητῶν, τὴν ὑποστήριξη τοῦ Πέτρου, τὴν ὁποία λίγο πρὶν Τοῦ εἶχε ὑποσχεθεῖ.

Τὴν ἴδια ὥρα, στὸν ἴδιο τόπο, μπροστὰ σὲ μιὰ δούλη αὐτὸς ὁ μαθητής, ὁ Πέτρος, θὰ ἀρνηθεῖ τὸν Κύριο τρεῖς φορές. Καὶ μάλιστα μὲ ὅρκους καὶ ἀναθεματίζοντας καὶ καταρώμενος τὸν ἑαυτό του, εἶπε ὅτι δὲν γνωρίζει τὸν Κύριό του! Ὁ πειρασμὸς ἦταν μεγάλος καὶ τὸ ἁμάρτημα βαρύ. Ἐκείνη τὴ στιγμὴ ἀκούστηκε τὸ λάλημα τοῦ πετεινοῦ. Ἦταν τὸ σημάδι ποὺ εἶχε βάλει ὁ Κύριος γιὰ νὰ τὸν ξυπνήσει. «Οὐ φωνήσει σήμερον ἀλέκτωρ πρὶν ἢ τρὶς ἀπαρνήσῃ μὴ εἰδέναι με» τοῦ εἶχε πεῖ (Λουκ. κβ΄ 34).

Τὴν ἴδια στιγμὴ ὁ Κύριος, εἴτε ἀπὸ τὴν ἀνοικτὴ πόρτα τῆς αἴθουσας ὅπου δικαζόταν, εἴτε ἀπὸ κάποιο παράθυρο τοῦ διαδρόμου ἀπ’ ὅπου Τὸν ὁδήγησαν στὴν ἐπίσημη αἴθουσα τοῦ συνεδρίου, ἔριξε ἕνα βλέμμα στὸν Πέτρο γεμάτο πόνο καὶ συμπάθεια. «Ἐνέβλεψε τῷ Πέτρῳ», σημειώνει ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς. Βρισκόταν ἐνώπιον τῶν παρανόμων δικαστῶν, δὲν λησμόνησε ὅμως τὸν μαθητή του. Θὰ μποροῦσε, σημειώνει ὁ ἀείμνηστος καθηγητὴς Παναγιώτης Τρεμπέλας, «νὰ τοῦ στρέψῃ ὁριστικῶς τὰ νῶτα καὶ νὰ μὴ ρίψῃ πλέον κανὲν βλέμμα εἰς αὐτόν. Καίτοι δὲ ὁ Πέτρος εἶναι ἤδη ἔνοχος βαρέος ἐγκλήματος, ἐν τούτοις ὁ Ἰησοῦς ἀποφεύγει νὰ τὸν ἐκθέσῃ καὶ νὰ τὸν καταισχύνῃ. Δὲν τοῦ φωνάζει, ἀλλὰ ρίπτει βλέμμα ἐπ’ αὐτοῦ, τὴν σημασίαν τοῦ ὁποίου μόνος ὁ Πέτρος ἠδύνατο νὰ ἐννοήσῃ».

Τὸ βλέμμα τοῦ Κυρίου...

Βλέμμα πόνου. Αὐτὸ τὸ βλέμμα ἦταν ἕνας πολὺ δυνατὸς λόγος πρὸς τὸν μαθητή. Μιλοῦσε γιὰ τὸν πόνο ποὺ τοῦ προξένησε ἡ ἁμαρτία τοῦ Πέτρου. Ἔλεγε ὅτι πονάει καὶ λυπᾶται βαθύτατα ὁ Κύριος γιὰ τὸ κατάντημα τοῦ μαθητῆ.

Ἀλλὰ εἶναι καὶ βλέμμα ἐκπλήξεως καὶ ἐλέγχου. Σὰν νὰ τοῦ ἔλεγε: Ἐσύ, Πέτρε, δὲν μὲ γνωρίζεις; Ἐσὺ ποὺ ἤσουν τρία ὁλόκληρα χρόνια μαζί μου; Ἐσὺ τοῦ ὁποίου πρὶν ἀπὸ λίγο ἔπλυνα τὰ πόδια καὶ ἔδωσα τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα μου; Ἐσὺ ποὺ μὲ διαβεβαίωσες γιὰ τὴ μέχρι θανάτου ἀφοσίωσή σου; Πέτρε! Πόσο ἀσυνεπὴς φάνηκες! Δὲν μπόρεσες νὰ κρατήσεις τὸ λόγο σου! Πόσο χαμηλὰ ἔπεσες ἐσὺ ὁ γενναῖος!

Ἦταν ὅμως καὶ βλέμμα γεμάτο στοργὴ καὶ συμπάθεια. Καὶ στὴν πτώση σου εἶμαι κοντά σου, Πέτρε, τοῦ ἔλεγε. Καὶ προηγουμένως προσευχήθηκα νὰ μὴ χαθεῖς. Καὶ τώρα ὅμως στὴν ὥρα τῆς ἀδυναμίας σου δὲν σὲ ἀπορρίπτω. Εἶμαι κοντά σου.

Ἦταν τέλος καὶ βλέμμα καθοδηγήσεως. Τοῦ ἔλεγε: Θυμήσου, Πέτρε, τὴν κλίση σου. Θυμήσου τότε ποὺ περπάτη σες πάνω στὰ κύματα καί, ὅταν ἄρχισες νὰ βυθίζεσαι, φώναξες «Κύριε, σῶσόν με».  Τότε ἅπλωσα τὸ χέρι μου καὶ σ’ ἔσωσα. Τώρα τὰ χέρια μου εἶναι ἁλυσο δεμένα. Καὶ ὁ κίνδυνος στὸν ὁποῖο βρίσκεσαι, εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλύτερος. Ἁπλώνω λοιπὸν τὸ βλέμμα μου, γιὰ νὰ σὲ βοηθήσω νὰ σηκωθεῖς ἀπὸ τὴ φοβερὴ πτώση σου. Στὸ βάθος τῆς ψυχῆς σου γνωρίζω ὅτι συνεχίζεις νὰ μὲ ἀγαπᾶς. Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ καλῶ νὰ ἐπιστρέψεις.

Αὐτὸ τὸ βλέμμα ἦταν μιὰ δυνατὴ πρόσκληση μετανοίας στὸν Πέτρο. Αὐτὸ τὸ βλέμμα ἔμεινε χαραγμένο γιὰ πάντα στὴν καρδιὰ τοῦ μαθητῆ. Κι ἐκεῖνος τὸ δέχθηκε. Ἀμέσως συναισθάνθηκε τὸ ἁμάρτημά του, συναισθάνθηκε τὸ βάθος στὸ ὁποῖο τὸν ἔριξε ἡ αὐτοπεποίθησή του «καὶ ἐξελθὼν ἔξω ἔκλαυσε πικρῶς» (Ματθ. κς΄ 75). Μετανόησε, ἔχυσε πικρά, καυτὰ δάκρυα συντριβῆς, ὁλοκληρωτικῆς μετανοίας.

Ἴσως κάποιες φορὲς βρισκόμαστε καὶ μεῖς στὴ θέση αὐτὴ τοῦ Πέτρου. Βρισκόμαστε:
Ὅταν παραβαίνουμε τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ καὶ τὶς ὑποσχέσεις ποὺ δώσαμε.
Ὅταν γεμίζουμε μὲ ἀπροσεξίες τὴ ζωή μας μ’ αὐτὰ ποὺ λέμε, ποὺ ἀκοῦμε, ποὺ βλέπουμε, ποὺ κάνουμε.
Ὅταν ἀμφιβολίες, ὀλιγοπιστίες καὶ διλήμματα γεμίζουν τὸ ἐσωτερικό μας μπροστὰ στὶς δοκιμασίες, στὶς θλίψεις καὶ στὰ προβλήματα τῆς ζωῆς.

Τότε τὸ βλέμμα τοῦ Κυρίου στρέφεται καὶ σὲ μᾶς. Εἴτε μέσα ἀπὸ τὴν εἰκόνα του, εἴτε ἀπὸ τὸν αἰώνιο λόγο του, εἴτε ἀπὸ τὴ συμβουλὴ τοῦ Πνευματικοῦ μας, εἴτε ἀπὸ τὴ φωνὴ τῆς συνειδήσεώς μας. Αἰσθανόμαστε τὸ βλέμμα του μὲ τὴν ἴδια ἀγάπη καὶ στοργὴ νὰ μᾶς καλεῖ ξανὰ κοντά του, νὰ μᾶς δυναμώνει καὶ νὰ μᾶς στηρίζει γιὰ νὰ βροῦ με πάλι τὸ σωστὸ δρόμο, τὴν ὀρθὴ πορεία μας κοντά του, παιδιὰ δικά του ἀγαπημένα, ξανὰ μαθητές του.

Ἀρκεῖ νὰ τὸ βλέπουμε, νὰ Τὸν πιστεύουμε καὶ νὰ μετανοοῦμε. 

Πηγή: περιοδικό Σωτήρ,1/4/2012, τεύχ. 2042, σ. 167-168

Η μέγιστη απόδειξη της αγάπης Του

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΙΣ ΣΤΡΑΤΕΣ

Τι είναι ο σταυρός του Χριστού; Η απόδειξη του Θεού για τον άνθρωπο. Όταν έχομε λογισμούς ή σκέψεις ότι ο Θεός δεν μας αγαπά ή μας ξέχασε ή μας βασανίζει ή ό,τι άλλο, ας σκεπτόμεθα τον σταυρό και τον Εσταυρωμένο. Αυτό είναι η μέγιστη απόδειξη της αγάπης. Κι αν μας αδικούν, κι αν μας δυσκολεύουν, κιαν μας αρπάζουν τα υπάρχοντα, κι αν απειλείται η ζωή μας, κι αν μας τραυματίζουν, κι αν μας πονάνε ψυχικά ή σωματικά, ας μεταφερόμεθα σ' Εκείνον που αδίκως εσφάγη και αδίκως απέθανε για την δικαίωσιν και την σωτηρίαν ημών και για τας αμαρτίας ημών. Σχετικοποιείται, λοιπόν, κάθε πόνος, κάθε αδικία, κάθε τι αντίθετο που γίνεται σ' εμάς, όταν σκεφτούμε και επισκεφθούμε νοερά τον τίμιο και ζωοποιό σταυρό. Γι' αυτό και η Εκκλησία μας, στα μέσα της αγίας και μεγάλης Τεσσαρακοστής, τον προβάλλει, τον υψώνει να τον δούμε, να πάρουμε δύναμη, να παρηγορηθούμε, να χαρούμε, να δοξολογήσουμε και να ασφαλιστούμε.

Ο τίμιος και ζωοποιός σταυρός άνοιξε τις στράτες, και προς τον ουρανό και προς τους ανθρώπους. Η μία του διάσταση, η κάθετη, συμβολίζει και εκφράζει δυναμικά και πραγματικά την διάνοιξη της οδού προς τον ουρανό, γιατί με την παράβασή μας, με την υποτίμηση που κάναμε στον εαυτό μας, εγίναμε εχθροί του Θεού. Το λέει ο μέγας απόστολος Παύλος, «εχθροί του Θεού όντες απηλλάγημεν διά του θανάτου του υιού αυτού». Δεν λέει «εχθρός ημών ο Θεός ων», αλλά «εχθροί ημείς όντες υπάρχοντες», ενώ είμαστε εχθροί του Θεού. Ο Θεός δεν εχθρεύεται, εμείς γινόμαστε εχθροί Του. Εμείς Του βάζουμε τα οπίσθια, εμείς Τον αρνούμεθα. Εκείνος ποτέ δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του, που είναι η αυτοαγάπη, η αυτοζωία, η αυτοκαλοσύνη και τα πάντα, Γι' αυτό και μας δέχεται ξανά και μας συγχωρεί και μας κρατάει κοντά του και μας ελεεί, ημέρα και νύχτα, σε σημείο που εξοργίζει και τον σατανά ακόμη. Του λέει αυτός: «αυτοί δεν σε θέλουνε, αυτοί σε αρνούνται, αυτοί σου βάζουν τα οπίσθια, αυτοί σε βρίζουν, αυτοί καταπατούν τις εντολές σου. Κι εσύ λοιπόν ακόμα τους αγαπάς, ακόμα τους θέλεις, ακόμα τους συγχωρείς;» Ε, αυτός είναι ο Χριστός μας, τι να κάνουμε; Γι' αυτό και ο Ιησούς Χριστός μας είναι το παν. Είναι η πρώτη και η στερνή μας αγάπη, το άλφα και το ωμέγα, η αρχή και το τέλος. Το λέμε αυτό πολλές φορές, γιατί είναι το κέντρο και η ουσία. Και έγινε κατάδικος στον Γολγοθά για να γίνει καταδικός του καθενός. Κι αυτό ακριβώς ενστερνίζεται η αγία του Εκκλησία. Αυτή του την αγάπη, αυτό το μεγαλείο. Γι' αυτό και τον έχει Νυμφίο της, κι όπως αγαπάει η νύμφη τον νυμφίο, έτσι και η νύμφη Εκκλησία, δηλαδή εμείς και οι άγιοι, αγαπούμε τον Χριστό μας.

Είδατε πώς εκφράζεται η Εκκλησία με όρους αγαπητικούς, με όρους ερωτικούς, με όρους τρυφερούς, με όρους στοργικούς. Απευθύνεται στην αγάπη μας, γιατί, μόνο αν κερδίσεις την αγάπη κάποιου, τα κέρδισες όλα. Αν δεν την κερδίσεις, κι όλα τ' άλλα να τα έχεις, δεν έχεις τίποτα. Οι απόστολοι δεν είχαν τίποτα. Είχαν όμως την αγάπη στον Χριστό και στους ανθρώπους, αλλά και την αγάπη του Χριστού και των ανθρώπων και, όπως λέει ο μέγας Παύλος, «ως μηδέν έχοντες και τα πάντα κατέχοντες».

αρχιμ. Ανανίας Κουστένης

Πηγή: Έκφραση, τεύχ. 133, Μάρτιος 2012, έκδ. Ορθόδοξου Πνευματικού Κέντρου Αγίου Γεωργίου Μακρή, σ. 4-6.

Μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν

«Σήμερον φωτὸς ἀπροσίτου ἄβυσσος· σήμερον αἴγλης θείας χύσις ἀπεριόριστος ἐν Θαβὼρ τῷ ὄρει τοῖς Ἀποστόλοις αὐγάζεται»· σήμερα ἀποκαλύπτεται ἡ ἄβυσσος τοῦ ἀπροσίτου φωτός. Σήμερα στὸ ὄρος Θαβὼρ φανερώνεται στοὺς Ἀποστόλους ἡ ἄπειρη ἔκχυση τῆς θείας λαμπρότητας. Τὰ λόγια αὐτὰ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ ἀπὸ τὴν ὁμιλία του στὴ Μεταμόρφωση φανερώνουν τὸ μέγεθος τοῦ θαύματος ποὺ πραγματοποιήθηκε πάνω στὸ μικρὸ αὐτὸ βουνὸ τῆς Ἰουδαίας.

Μοναδικὸ πράγματι καὶ θαυμαστὸ τὸ γεγονός. Θαῦμα ἐκπληκτικό, τὸ ὁποῖο ἐπετέλεσε ὁ Θεάνθρωπος Κύριός μας. Πῆρε μαζί του τὸν Πέτρο, τὸν Ἰάκωβο καὶ τὸν Ἰωάννη, καί, ὅπως μᾶς διηγοῦνται οἱ ἱεροὶ Εὐαγγελιστές, «μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν» (Ματθ. ιζ΄ 2)· ἐνῶ ὁ Κύριος προσευχόταν, ἡ ἐξωτερικὴ μορφὴ τοῦ προσώπου του ἔλαμψε σὰν τὸν ἥλιο, καὶ τὰ ἐνδύματά του ἔγιναν λαμπρά, λευκὰ σὰν τὸ χιόνι: «Τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο στίλβοντα (=ἀστραφτερά), λευκὰ λίαν ὡς χιών» (Μάρκ. θ΄ 3). 

Τί ἦταν αὐτὴ ἡ λαμπρότητα; Δὲν ἦταν κάτι καινούργιο γιὰ τὸν Κύριο τὸ λαμπρὸ φῶς τῆς Μεταμορφώσεως. «Οὐχ ἑτέραν, ἀλλ’ ἣν εἶχεν ἀφανῶς λαμπρότητα ταύτην ἐφανέρωσεν»· ὁ Κύριος φανέρωσε ὄχι κάποια διαφορετικὴ ἀλλὰ τὴν λαμπρότητα ποὺ εἶχε κρυμμένη μέσα του. Δὲν πῆρε κάτι ποὺ δὲν εἶχε οὔτε μεταβλήθηκε σὲ κάτι ποὺ δὲν ἦταν, ἀλλὰ μεταμορφώθηκε, φανερώνοντας στοὺς Μαθητές του αὐτὸ ποὺ πραγματικὰ ἦταν· «...ὅπερ ἦν τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐκφαινόμενος» (Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς). Ἡ θεϊκή του φύση ἦταν κρυμμένη μέσα στὸ σῶμα του καὶ ἡ ἀνθρώπινη φύση σκέπαζε τὴ δόξα τῆς θεότητάς του. Τώρα, κατὰ τὴ θεία Μεταμόρφωση, παραμερίζεται κάπως τὸ κάλυμμα αὐτὸ καὶ ὁ Κύριος ἀποκαλύπτει στοὺς μαθητές του μερικὲς ἀκτίνες τῆς θείας του δόξας.

Συγχρόνως κατὰ τὴν ὥρα τῆς Μεταμορφώσεως «ὤφθησαν αὐτοῖς Μωσῆς καὶ Ἠλίας μετ’ αὐτοῦ συλλαλοῦντες» (Ματθ. ιζ΄ 3). Ὁ θεόπτης Μωυσῆς καὶ ὁ πύρινος προφήτης Ἠλίας ἐμφανίζονται καὶ αὐτοὶ «ἐν δόξῃ». Συζητοῦν γιὰ τὸν σταυρικὸ θάνατο τοῦ Κυρίου.

Αὐτὴ ἡ θέα τῆς δόξης τοῦ προσώπου τοῦ Κυρίου ἔκανε τὸν ἀπόστολο Πέτρο νὰ προτείνει νὰ μείνουν γιὰ πάντα ἐκεῖ: «Κύριε, εἶναι ὡραῖα νὰ μείνουμε ἐδῶ. Ἂν θέλεις, ἂς κάνουμε ἐδῶ τρεῖς σκηνές, μία γιὰ σένα καὶ μία γιὰ τὸν Μωυσῆ καὶ μία γιὰ τὸν Ἠλία» (Ματθ. ιζ΄ 4).

Ἡ ἀπάντηση δόθηκε ἀπὸ τὴ φωνὴ τοῦ οὐρανίου Πατρός: «Αὐτὸς εἶναι ὁ υἱός μου, ποὺ ἐξαιρετικὰ ἀγαπῶ καὶ στὸν Ὁποῖο εὐαρεστήθηκα. Νὰ ὑπακοῦτε σ’ Αὐτόν» (Ματθ. ιζ΄ 5). Ἐπιβεβαιώνεται γιὰ ἄλλη μιὰ φορά, ὅπως καὶ στὴ Βάπτιση, ὅτι ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς εἶναι ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ὁ κατὰ φύσιν Υἱός, ὁ Ὁποῖος γεννήθηκε ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς προαιωνίως.

«Αὐτοῦ ἀκούετε»! Ἡ προτροπὴ τοῦ πανοικτίρμονος Θεοῦ Πατρὸς ἂς ἠχεῖ ἰδιαίτερα σήμερα, ἀλλὰ καὶ πάντοτε, στ’ ἀφτιὰ ὅλων μας: «Αὐτοῦ ἀκούετε καὶ αὐτῷ πιστεύετε καὶ τοιούτου φωτὸς ἀξίους ἑαυτοὺς ποιεῖτε». Νὰ ὑπακοῦτε στὰ ὅσα σᾶς διδάσκει ὁ Κύριος καὶ μὲ τέλεια ἐμπιστοσύνη νὰ Τὸν ἀκολουθεῖτε γιὰ νὰ γίνετε ἄξιοι καὶ ἐσεῖς τέτοιου φωτός (Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς).

Λοιπόν... «Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς ὄρος Κυρίου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ θεασώμεθα τὴν δόξαν τῆς Μεταμορφώσεως αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός»· ἐλᾶτε νὰ ἀνεβοῦμε καὶ μεῖς στὸ ὄρος τοῦ Κυρίου καὶ στὸ σπίτι τοῦ Θεοῦ μας καὶ τότε θὰ δοῦμε τὴ δόξα τῆς Μεταμορφώσεώς του, τὴ θεϊκὴ δόξα ποὺ ἔχει ὡς Μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Πατρός.

«Δεῦτε ἀναβῶμεν...»! Ἐλᾶτε νὰ ἀνεβοῦμε καὶ ἐμεῖς! Νὰ ἀνυψώσουμε δηλαδὴ τὰ μάτια μας πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀλήθειας τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου καὶ νὰ ἀγωνιστοῦμε νὰ ζήσουμε σύμφωνα μὲ αὐτό. Ἐλᾶτε νὰ ἀνεβοῦμε τὸ δρόμο τοῦ ἁγιασμοῦ, νὰ μεταμορφωθοῦμε, νὰ ἀλλάξουμε τρόπο ζωῆς, νὰ ἁγιαστοῦμε.

Ἐλᾶτε νὰ μεταμορφωθοῦμε τώρα κατὰ τὴν ψυχή, γιὰ νὰ μεταμορφωθεῖ στὸ μέλλον καὶ τὸ σῶμα μας... Τότε ποὺ ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς θὰ δώσει σ᾿ αὐτὸ νέα ἔνδοξη μορφή. Θὰ τὸ μεταμορφώσει, γιὰ νὰ γίνει ὅμοιο μὲ τὸ δοξασμένο δικό του σῶμα, ποὺ πρὶν ἀπὸ δύο χιλιετίες ἔλαμψε σὰν τὸν ἥλιο πάνω στὸ ὄρος Θαβώρ (Φιλιπ. γ΄ 21).

πηγή: περιοδικό Ο Σωτήρ, τεύχ. 2050, 1-15 Αυγούστου, έκδ. Αδελφότητος Θεολόγων «Ο Σωτήρ», σ. 337-338.