Η προσευχή και οι μορφές της στον σύγχρονο κόσμο

Επιστολή 4

Η προσευχή και οι μορφές της στον σύγχρονο κόσμο.

Η λειτουργική προσευχή. Πώς πρέπει να προσευχόμαστε.

 

S^te Genevieve-des-Bois

11 Δεκεμβρίου 1958

(…) Η προσευχή είναι εσωτερική πράξη του πνεύματός μας. Το πνεύμα μας μπορεί να εκφραστεί με τις πιο ποικίλες μορφές. Όχι σπάνια, και ενδεχομένως μάλιστα ιδιαίτερα συχνά, με τη σιωπή μας ενώπιον του Θεού. Σιωπούμε, γιατί ο Θεός γνωρίζει όλο το βάθος της σκέψεώς μας, όλες τις προσδοκίες της καρδιάς μας, αλλά δεν είμαστε πάντοτε ικανοί να τις εκφράσουμε με λόγια. Ο Θεός όμως κατανοεί τις μυστικές κινήσεις της καρδιάς μας και απαντά σε αυτές.

Φοβούμαι λίγο ότι εσύ δεν υπολογίζεις αυτό ακριβώς που είπαμε πιο επάνω· ότι τείνεις να εκλάβεις την προσευχή ως στάση μπροστά στις εικόνες με τον προφορά τυπικών εκφράσεων που θεσπίστηκαν από αιώνες (προσευχές Όρθρου και Εσπερινού ή Ψαλμών και τα παρόμοια). Βέβαια και στο είδος αυτό της προσευχής μπορεί κάποιος να συνηθίσει από τη νεότητά του και να το επιτελεί κάθε ημέρα. Αυτό όμως είναι τελείως ανεπαρκές, και η προσευχή αυτή δεν εξαντλεί καθόλου το θέμα της προσευχής.

Παρατηρώ ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι γίνονται ολοένα  και λιγότερο ικανοί γι’ αυτό ακριβώς το είδος της προσευχής. Το φαινόμενο αυτό το αποδίδω στην εντεινόμενη διανοητική δραστηριότητα των ανθρώπων. Ο νους μας βρίσκεται σε συνεχή σχεδόν διέγερση από το πλήθος των κάθε είδους εντυπώσεων που μας προσεγγίζουν κατά τη διάρκεια της ημέρας· των εντυπώσεων της οράσεως και της ακοής. Από το πρωί αρχίζει ο εγκλωβισμός των ανθρώπων των πόλεων, αλλά τώρα και των χωριών, στην κοσμική ζωή, που παρασύρει τον νου και τη φαντασία μας στην εξέλιξη των γεγονότων και τα αισθήματά μας στη συμμετοχή σε αυτά.

Πώς λοιπόν με τους όρους αυτούς να αναχθούμε σ’ εκείνη την ησυχία του νου και την ηρεμία της καρδιάς, που είναι πράγματα τόσο απαραίτητα για την προσευχή; Να το ερώτημα. Σε αυτό θα επανέλθουμε πάλι κάποτε, αν ο Θεός ευδοκήσει, ενώ τώρα θα μεταφερθώ λίγο σε άλλο θέμα, στην προσωπική σου περίπτωση.

Γράφεις ότι, όταν βλέπεις την ανικανότητά σου να βρεις την προσευχή, όταν σταθείς σε προσευχή, συναισθάνεσαι τη μηδαμινότητά σου. Και αυτό σε αποκαρδιώνει. Μην αποθαρρύνεσαι. Μην ανησυχείς πολύ με αυτή την περίπτωση. Να παρασταθεί κάποιος ενώπιον του Θεού δεν σημαίνει καθόλου να «σταθεί μπροστά στις εικόνες», αλλά να Τον αισθανθεί στο βάθος της συνειδήσεώς του ως Εκείνον που γεμίζει με την παρουσία Του τα πάντα. Να Τον ζήσει ως την αληθινή Πρωταρχική Πραγματικότητα από την οποία προέρχεται ο κόσμος στην τάξη της κατώτερης, δεύτερης δημιουργημένης κτιστής πραγματικότητος. Γι’ αυτό μπορεί να είναι κατάλληλη η κάθε στάση στην οποία βρίσκεται το σώμα: είτε κατακλίνεται, είτε βαδίζει, είτε κάθεται, είτε στέκεται και τα παρόμοια.

Αν ο νους και η καρδιά σου δοκιμάζουν προσευχητική διάθεση κατά την ανάγνωση της Αγίας Γραφής, τότε μένε σε αυτήν όσο δεν διακόπτεται η προσευχητική αυτή διάθεση. Ο κανόνας είναι ο εξής: Κάθε λόγος, κάθε θέση του σώματος, στα οποία ο νους και η καρδιά ενώνονται σε μια ζωή της μνήμης του Θεού, δεν πρέπει να αλλάζει, ωσότου εξαντληθεί ο νους ή η καρδιά ή το σώμα.

Οι παρατηρήσεις μου επάνω στους σύγχρονους ανθρώπους με οδηγούν στο συμπέρασμα ότι είναι βολικότερο γι’ αυτούς να προσεύχονται στους ναούς, ιδιαίτερα κατά τη Λειτουργία. Η λειτουργική προσευχή με τη συχνή θεία μετάληψη αποτελεί το πλήρωμα. Αλήθεια, για να πραγματοποιηθεί αυτό, είναι απαραίτητο να την ζει κάποιος και να την κατανοεί. Τότε αποκαλύπτεται ότι η Λειτουργία αγκαλιάζει με τη χάρη της όλη τη ζωή μας· σ’ αυτήν περικλείονται όλα τα επίπεδα του είναι μας κατά την αναφορά του προς τον Θεό. Η Λειτουργία, αν βεβαίως βιώνεται με όλο το είναι μας, επιτρέπει να τη ζήσουμε ως αληθινά Θεία Πράξη, που περιλαμβάνει όχι μόνο αυτό τον ορατό κόσμο, αλλά και όλον εκείνον που άπειρα ξεπερνά τα όριά του. Μη εμβαθύνοντας στον χώρο αυτό ο άνθρωπος μπορεί εύκολα να περιπέσει στη συνήθεια που τον ερημώνει και τον νεκρώνει. Είναι απαραίτητο να αυξάνει αδιάκοπα στη γνώση του Θεού και να μην επιτρέψει να μετατραπεί η Λειτουργία σε λεπτομέρεια της ευσεβούς βιοτής μας. Επειδή ακριβώς η ζωή μας έγινε φτωχότερος χώρος για τη Λειτουργία, ζήσαμε όλοι τη βαθιά κρίση. Οι άνθρωποι άρχισαν να στρέφονται με μεγάλη ικανοποίηση σε κάθε είδους ανάγνωσμα ή διασκέδαση, προτιμώντας αυτά αντί της Λειτουργίας. Με αυτό τον τρόπο αναπαύονταν καλύτερα και μάλιστα ικανοποιούσαν την απαίτηση να αυξάνουν τις γνώσεις τους. Αυτό είναι πλήρως κατανοητό και δικαιολογημένο. Ο άνθρωπος κατά τη φύση του είναι ον που τείνει προς την τελειότητα, προς τη γνώση, και ακόμη προς την απόλυτη γνώση και το πλήρωμα του Είναι. Να λοιπόν το παράδοξο: Εξαιτίας της τάσεως αυτής προς την απόλυτη τελειότητα, που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη φύση, οι άνθρωποι απομακρύνονται από εκείνο τον «χώρο», ο οποίος δόθηκε από τον Θεό ακριβώς για την απόκτηση της γνώσεως και της ζωής αυτής.

Θα σου πω λίγα λόγια και για ένα επιπλέον πρόβλημα της εποχής μας. Δυστυχώς οι μορφές της εκκλησιαστικής ζωής και των ακολουθιών που θεσπίστηκαν διά μέσου των αιώνων δεν ανταποκρίνονται  εντελώς στις αναζητήσεις και τις ανάγκες των συγχρόνων ανθρώπων. Και αυτό είναι κατανοητό. Οι μορφές αυτές δεν σχηματίστηκαν σε δικές μας εποχές, αλλά για ανθρώπους άλλης διανοητικής και ψυχολογικής αναπτύξεως και άλλης εμπειρίας της ζωής. Το πρόβλημα όμως αυτό στην Εκκλησία είναι εξαιρετικά περίπλοκο, και ως εκ τούτου η επίλυσή του προς το παρόν για ιδιαίτερες περιπτώσεις επιτυγχάνεται με αυτό τον τρόπο: Μερικοί άνθρωποι μη αποκομίζοντας από τις μορφές των εκκλησιαστικών ακολουθιών απαντήσεις για όλες τις ανάγκες τους, αισθάνονται επιπλέον την ανάγκη να αναπληρώσουν αυτή την έλλειψη στο σπίτι τους με μεγάλο τίμημα απώλειας δυνάμεως και χρόνου.

Ο επίσκοπος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ πριν από εκατό περίπου χρόνια έγραφε ότι ήδη στον καιρό του ακόμη και οι μοναχοί στα μοναστήρια, μη αποκομίζοντας από τις εκκλησιαστικές ακολουθίες και την προσωπική χειραγώγηση όλα όσα τους χρειάζονται, είχαν την ανάγκη να διαβάζουν εντατικά τη Γραφή και τα έργα των Πατέρων. Χωρίς αυτά δεν μπορούσαν να προοδεύσουν. Ακόμη περισσότερο ισχύουν όλα αυτά για τους συγχρόνους μας που ζουν στον κόσμο, και μάλιστα στον κόσμο που δεν προσεύχεται και έχει λησμονήσει τον Θεό.

Έτσι λοιπόν, μην ανησυχείς για την ανικανότητά σου να συγκεντρωθείς, όταν στέκεσαι στην προσευχή. Κράτησε πριν απ’ όλα τη μνήμη του Θεού και την ειρήνη της καρδιάς. Το τελευταίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για σένα, εφόσον δεν το κατέχεις ισχυρά. Πρόσεχε, μη δαπανάς χωρίς όφελος τις λίγες σωματικές σου δυνάμεις.

Για να βρεις τον σωστό δρόμο, είναι καλύτερο απ’ όλα να το ζητήσεις από τον ίδιο τον Θεό στην προσευχή:  

«Κύριε, Συ ο ίδιος δίδαξέ με τα πάντα… Δώσε μου τη χαρά της γνώσεως του θελήματός Σου και των οδών Σου… Δίδαξέ με να σε αγαπώ αληθινά με όλο μου το είναι, όπως μας παρήγγειλες… Οικοδόμησε τη ζωή μου έτσι, όπως Εσύ ο ίδιος την συνέλαβες στην προαιώνια βουλή Σου… Ναι, ακόμη και για μένα, γιατί Εσύ κανέναν δεν ξέχασες και κανέναν δεν έπλασες για απώλεια… Εγώ  με αφροσύνη εκδαπάνησα τις δυνάμεις που μου έδωσες, αλλά τώρα, στο τέλος της ζωής μου, διόρθωσέ τα όλα Εσύ ο ίδιος, και ο ίδιος δίδαξέ με τα πάντα… Αλλά έτσι, ώστε πραγματικά το θέλημά Σου να πραγματοποιηθεί στη ζωή μου, είτε εγώ το καταλαβαίνω είτε δεν το καταλαβαίνω μέχρι καιρού… Μην επιτρέπεις να πορευθώ σε ξένους δρόμους, που οδηγούν στο σκοτάδι… αλλά πριν παραδοθώ στον ύπνο του θανάτου, δώσε σε μένα την ανάξια να δω το Φως Σου, ω Φως του κόσμου».

Κι έτσι, με δικά σου λόγια, να προσεύχεσαι για όλα με τον ίδιο τρόπο. Θα περάσει κάποιος χρόνος και η δύναμη των λόγων αυτών θα εισχωρήσει στο εσωτερικό της υπάρξεώς σου, και τότε θα ρεύσει αυτομάτως ζωή, όπως ακριβώς θέλει ο Κύριος. Κρίνοντας όμως εξωτερικά δεν μπορούμε να αποφασίσουμε τίποτε.

Αλήθεια, όλο το νόημα της ζωής βρίσκεται στο να ζει ο νους και η καρδιά μας με τον Θεό· να γίνει ο Θεός η ζωή μας. Αυτό και μόνο ο ίδιος ζητά. Γι’ αυτό και δημιουργηθήκαμε, για να ζήσουμε τη ζωή Του, και μάλιστα σε όλη την απειρότητά της. Ο λόγος αυτός μπορεί να μας τρομάζει όταν βλέπουμε την τωρινή οικτρή κατάστασή μας, αλλά έτσι είναι, και δεν πρέπει να χάσουμε την πίστη αυτή. Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους είναι να υποβιβάσουμε και να μειώσουμε την ιδέα του Θεού για τον άνθρωπο. Το κάθε πάθημά μας, ακόμη και το άδικο, το γνωρίζει ο Θεός. Γνωρίζει και συμπάσχει μαζί μας. Είναι απαραίτητο να δημιουργήσουμε «προσωπικές» σχέσεις μαζί Του, σχεδόν «ανθρώπινες»… Ελπίζω ότι με αντιλαμβάνεσαι. Καταλαβαίνεις ότι με τον όρο αυτό εννοώ τον εσωτερικό, ενδόμυχο σύνδεσμο με τον Θεό. Γιατί ο άνθρωπος κλήθηκε για τη ζωή εν Αυτώ, δηλαδή όχι μόνο η ανώτερη ικανότητά του για θεωρία, το «πνεύμα», αλλά και τα αισθήματα, η ψυχή, ακόμη και το σώμα.

Πηγή: Αρχιμανδρίτη Σωφρονίου Σαχάρωφ, Γράμματα στη Ρωσία, εκδ. Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας: 2009, σ. 41-42.

Η χαρά του Χριστού!

ΧΑΙΡΕ, ΔΙ' ΗΣ Η ΧΑΡΑ ΕΚΛΑΜΨΕΙ 

Μεγάλο καί σπουδαῖο θέμα τῆς ζωῆς μας εἶναι ἡ χαρά. Ὁ ἄνθρωπος πλάσθηκε γιά νά ἀπολαμβάνει τήν χαρά τοῦ παραδείσου καί τήν βίωνε πράγματι μέσα σ᾿ ἐκείνη τήν πρώτη κοινωνία του μέ τόν Θεό. Ἀπό τότε πού ἡ παρακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἡ ἁμαρτία, τόν ἔβγαλε ἀπό τόν παράδεισο ἔνιωσε τήν μεγάλη φτώχεια πού τοῦ προξενεῖ ἡ ἔλλειψη τῆς χαρᾶς καί δέν παύει νά τήν ἀναζητᾶ ὁπουδήποτε ὑποπτεύεται ὅτι μπορεῖ νά βρεῖ ἔστω ἕνα ἴχνος, μία σταγόνα χαρᾶς. Θά μποροῦσε νά χαρακτηρισθεῖ «ζητιάνος τῆς χαρᾶς καί κυνηγός τῆς ἀλήθειας» ἤ ἀλλιῶς «ζητιάνος καί κυνηγός τῆς ἀληθινῆς χαρᾶς».

Βέβαια, στήν ἐπί τοῦ ὄρους ὁμιλία του ὁ Κύριος μακαρίζει ἐκείνους πού πενθοῦν (Ματθ. ε' 4) καί ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος προτρέπει· «ὁ γέλως ὑμῶν εἰς πένθος μεταστραφήτω καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν» (Ἰακ. δ' 9). Ἐπίσης, ἡ Ἐκκλησία μας πάντοτε καί ἰδιαίτερα κατά τήν περίοδο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, τονίζει ἔντονα τό πένθος, τήν μετάνοια, τήν κατάνυξη, τήν συντριβή. Ἴσως αὐτό συντέλεσε ὥστε νά δημιουργηθεῖ μία παρεξήγηση: ὅτι οἱ χριστιανοί δέν ἔχουν σχέση μέ τήν χαρά ἀλλά μόνο μέ τό πένθος. Κάποιοι μάλιστα ταυτίζουν τήν χριστιανική ἰδιότητα μέ τήν σκυθρωπότητα. Ἰσχυρίζονται ὅτι τό Εὐαγγέλιο εἶναι ἀντίθετο πρός τήν χαρά, ὅτι δέν ἐπιτρέπει δῆθεν στούς χριστιανούς νά γελοῦν καί νά χαίρονται. Ὅλα αὐτά λέγονται ἀπό ἐκείνους πού δέν γνωρίζουν τήν πίστη μας, δέν κατέχουν τίς πηγές της, ἀγνοοῦν τήν ἁγία μας Γραφή. Ἄν διάβαζαν -ἔστω καί μία μόνο φορά- τό Ψαλτήρι, θά διαπίστωναν πόσο συχνά ἀναφέρεται στήν χαρά, καί μάλιστα στήν ὁλοκληρωμένη, στήν τέλεια χαρά. Ἡ τέλεια χαρά εἶναι καί ἐσωτερική καί ἐξωτερική κατάσταση. Πηγάζει ἀπό τά βάθη τῆς καρδιᾶς καί ἐκφράζεται μέ ποικίλες ἐκδηλώσεις· «καρδίας εὐφραινομένης πρόσωπον θάλλει», διαβάζουμε στίς θεόπνευστες Παροιμίες (ιε' 13). Ἀντίστοιχα τό Ψαλτήρι κάνει λόγο γιά εὐφροσύνη καί ἀγαλλίαση. Ἀπό τίς πάμπολλες μαρτυρίες ἀναφέρω ἐνδεικτικά μερικές· «ηὐφράνθη ἡ καρδία μου, καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου» (Ψαλμ. ιε' 9), «ἀγαλλιάσομαι καὶ εὐφρανθήσομαι ἐπὶ τῷ ἐλέει σου» (Ψα 30,8), «εὐφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη» (Ψαλμ. ξστ'[66] 5)! Δέν πρέπει νά μᾶς διαφεύγει ὅτι ὑπάρχουν δύο «χαρές»: ἡ ἀληθινή καί ἡ ψεύτικη· ἡ χαρά τῆς Ἐκκλησίας καί ἡ χαρά τοῦ κόσμου· ἡ χαρά τοῦ Χριστοῦ καί ἡ χαρά τοῦ σατανᾶ· ἡ χαρά τῆς ἁγνότητος καί τῆς ἁγιότητος καί ἡ χαρά τῆς κραιπάλης καί τῆς ἀσωτίας. Ὁ Κύριός μας ξεκαθάρισε τά πράγματα. Μᾶς ἔδωσε τά γνωρίσματα τῆς ἀληθινῆς χαρᾶς, τῆς δικῆς του χαρᾶς.   Καί ποιά εἶναι, Χριστέ, ἡ δική σου χαρά; Πῶς ξεχωρίζει ἀπό τήν χαρά τοῦ κόσμου; ῾Η χαρά τοῦ Χριστοῦ ἔχει δύο βασικά γνωρίσματα· τήν μονιμότητα, «τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ᾽ ὑμῶν» (Ἰω 16,22), καί τήν πληρότητα, «ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς» (Ἰω. ιζ' 13· πβ. ιε' 11). Γι᾽ αὐτό ὁ ἀπόστολος Παῦλος παραγγέλλει στούς πιστούς· «χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε» (Φιλ. δ' 4· πβ. Α´ Θεσ. ε' 16).  Εἶναι πολύ ἐνδιαφέρον ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός στήν περίφημη ἀποχαιρετιστήρια ὁμιλία πρός τούς μαθητές του, μετά τόν Μυστικό Δεῖπνο, ἀποκαλύπτει ὅτι ὁ Θεός εἶναι τριαδικός. Σ᾽ ἐκείνη τήν ἴδια ὁμιλία (βλ. Ἰω. ιγ'-ιστ') ὁ Κύριος προβάλλει καί μιά ἄλλη τριάδα ἁγία καί ἱερή, πού ἔχει σχέση μέ τήν πνευματικότητά μας, μέ τόν ἁγιασμό μας. Μιλᾶ γιά τήν ἀγάπη, τήν εἰρήνη, τήν χαρά, τά ὁποῖα μάλιστα διακρίνει ἀπό τά ἀντίστοιχα τοῦ κόσμου· ἀναφέρεται στήν δική του ἀγάπη, στήν δική του εἰρήνη, στήν δική του χαρά· «ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι κλαύσετε καὶ θρηνήσετε ὑμεῖς, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται· ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε, ἀλλ᾽ ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαρὰν γενήσεται» (Ἰω. ιστ' 20).  Αὐτά τά τρία μεγάλα καί σπουδαῖα ἀγαθά πού ὁ Χριστός χαρίζει στούς μαθητές του -τήν ἀγάπη, τήν χαρά, τήν εἰρήνη- καί τά ὁποῖα συνδέονται μέ τήν παράδοση τοῦ Μυστικοῦ του Δείπνου, αὐτά καταγράφει καί ὁ ἀπόστολος Παῦλος ὡς τούς τρεῖς πρώτους καρπούς τοῦ ἁγίου Πνεύματος· «ὁ δὲ καρπὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη» (Γαλ. ε' 22). Τί καταπληκτικός συνδυασμός! Πόσα μᾶς ἀποκαλύπτει καί μᾶς διδάσκει! ῞Ωστε, λοιπόν, γιά νά ἔχουμε τήν ἀγάπη ὅπως τήν θέλει ὁ Χριστός, γιά νά ἀπολαμβάνουμε τήν εἰρήνη τήν ἀληθινή καί τήν χαρά τήν μόνιμη καί ὁλοκληρωμένη, ἔχουμε ἀνάγκη ἀπό τό Πνεῦμα τό ἅγιο. Μόνο μέ τό Πνεῦμα τό ἅγιο ἀποκτοῦμε αὐτά τά μεγάλα πράγματα, διότι εἶναι καρποί δικοί του.  Νά γιατί ἡ Παναγία μας ἀκτινοβολεῖ ἀπό χαρά! Εἶναι αὐτή πού δέχθηκε στήν ζωή της τήν ἐπίσκεψη τοῦ ἁγίου Πνεύματος μ᾽ ἕναν τρόπο μοναδικό, ὅπως τῆς τό προανήγγειλε ὁ ἄγγελος· «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ῾Υψίστου ἐπισκιάσει σοι» (Λουκ. α' 35). Μέ τό Πνεῦμα τό ἅγιο ἡ ταπεινή κόρη τῆς Ναζαρέτ συνέλαβε καί κυοφόρησε τόν καρπό τῆς ζωῆς, τόν Κύριό μας ᾿Ιησοῦ Χριστό, τόν Θεάνθρωπο λυτρωτή, τόν χορηγό τῆς ἀληθινῆς, τῆς ὁλοκληρωμένης καί ἀναφαίρετης χαρᾶς. Πῶς, λοιπόν, νά μήν λάμπει σάν τόν ἥλιο; Ἀκτινοβολεῖ τήν λάμψη τοῦ Υἱοῦ της. Ἔτσι τήν ἀντίκρυσε καί ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης, ὅπως γράφει στήν Ἀποκάλυψη· «γυνὴ περιβεβλημένη τὸν ἥλιον» (Ἀποκ. ιβ' 1). Ἔτσι τήν νιώθει ἡ Ἐκκλησία, πού στόν πρῶτο Οἶκο (Α) τοῦ Ἀκαθίστου, στόν πρῶτο Χαιρετισμό, τήν χαιρετίζει μέ τό δίστιχο· χαῖρε δι᾿ ἧς ἡ χαρὰ ἐκλάμψει· χαῖρε δι᾿ ἧς ἡ ἀρὰ ἐκλείψει!   Θέλετε, λοιπόν, νά δεῖτε τήν χαρά ὄχι ζωγραφισμένη σέ μιά ζωγραφιά, οὔτε ἀποτυπωμένη σ᾿ ἕνα ποίημα, ἀλλά ἐνσαρκωμένη σ᾽ ἕνα πρόσωπο; Ἀτενίστε μέ εὐλάβεια τήν Παναγία μας. Εἶναι ἡ ἀνεξάντλητη πηγή τῆς χαρᾶς καί τό πρότυπο τῆς ἀληθινῆς χαρᾶς. Στόν Μικρό Παρακλητικό Κανόνα ψάλλουμε: «Χαρᾶς μου τὴν καρδίαν πλήρωσον, Παρθένε, ἡ τῆς χαρᾶς δεξαμένη τὸ πλήρωμα». ῞Οσοι θέλουν νά μελετήσουν τήν χαρά, ὅσοι θέλουν νά ἀποκτήσουν τήν χαρά, ὅσοι θέλουν νά φυλάξουν τήν χαρά, ὅσοι θέλουν νά χαροῦν τήν χαρά, ὅσοι θέλουν νά ψάλουν καί νά ὑμνήσουν τήν ἐνσαρκωμένη χαρά δέν ἔχουν παρά νά γονατίσουν μπροστά στό πρόσωπο τῆς ὑπερευλογημένης καί χαριτωμένης Μαρίας. Στήν παναγία μορφή της θά συναντήσουν τήν χαρά στόν ὑψηλότερο, στόν τέλειο βαθμό.  «Ἡ γέννησίς σου, Θεοτόκε, χαρὰν ἐμήνυσε πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ· ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν», ψάλλουμε στήν γιορτή τῶν γενεθλίων τῆς Θεοτόκου. Εἶναι αὐτή πού γέννησε τήν πηγή τῆς ἀληθινῆς χαρᾶς, τόν ἥλιο τῆς δικαιοσύνης. Ἡ ἐντελῶς ξεχωριστή καί μοναδική σχέση της μέ τόν Ἰησοῦ Χριστό τήν κατέστησε ἥλιο πνευματικό, πού ἀκτινοβολεῖ τήν χαρά σέ ὅλους, μικρούς καί μεγάλους· στούς χαρούμενους, γιά νά φιλτράρουν τήν χαρά τους καί στούς θλιμμένους, γιά νά διασκεδάσουν τήν θλίψη τους. Δέν ἔπαυσε νά ἀκτινοβολεῖ τήν χαρά ἀκόμη καί κατά τίς σκληρές ὧρες τοῦ πόνου. Τότε πού εἶδε τόν Υἱό της γυμνό, ἐξευτελισμένο, πληγωμένο, κρεμασμένο ἐπάνω στόν σταυρό· τότε πού διῆλθε ἀπό τήν καρδιά της ἡ ρομφαία, ὅπως ἀκριβῶς τό εἶχε προφητεύσει ὁ Συμεών (βλ. Λουκ. β' 35). Ἐκεῖνες τίς στιγμές πού τρυποῦσε τά σωθικά της ἡ ὀδύνη -καί μεγαλύτερη ἀπ᾽ αὐτήν τήν ὀδύνη δέν ἔζησε ποτέ καμία ἄλλη μάνα- ἡ Παναγία μας καρτερικά ὑπέμενε. Τό Πνεῦμα τό ἅγιο μέσα της τήν παρηγοροῦσε καί τήν χειραγωγοῦσε, ὥστε νά ἑρμηνεύει τό Πάθος τοῦ Κυρίου, νά βλέπει μέσα σ᾿ αὐτό τήν λύτρωση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Τό διατυπώνουν θαυμάσια πολλά Θεοτοκία καί μάλιστα Σταυροθεοτοκία, πού ψάλλονται στίς Ἀκολουθίες τῆς Τετάρτης καί τῆς Παρασκευῆς. Ἐκεῖ ἡ Παρθένος φαίνεται νά ἔχει σαφῆ βεβαιότητα γιά τήν Ἀνάσταση πού θά ἀκολουθήσει τό Πάθος. Μέ αὐτήν τήν βεβαιότητα διατήρησε τήν χαρά της μέσα στόν πόνο· στάθηκε ὄρθια καί ἱεροπρεπής (βλ. Ἰω. ιθ' 25) καί παραμένει στούς αἰῶνες ἡ καταφυγή ὅλων τῶν πονεμένων, ἡ βοήθεια καί ὁ στηριγμός τους. Ὅπως ψάλλουμε στήν Παράκληση, αὐτή εἶναι «πάντων θλιβομένων ἡ χαρά».   Ἡ ἀξία τοῦ καλοῦ καί ὥριμου καρποῦ γίνεται ὁλοφάνερη, ὅταν τόν τοποθετήσουμε κοντά σέ ἕναν σάπιο καί ἄγουρο· καί τό γνήσιο νόμισμα ἐκτιμᾶται καλύτερα, ὅταν ἀντιπαρατεθεῖ στό κίβδηλο καί νόθο. Παρόμοια, ἡ χαρά τῆς Παναγίας μας, τῆς Κεχαριτωμένης καί ὑπάκουης δούλης τοῦ Θεοῦ, πού ἔγινε συνεργός στό μυστήριο τῆς σωτηρίας μας, λάμπει πιό ἐκθαμβωτικά, ὅταν τήν συγκρίνουμε μέ τήν κατάσταση στήν ὁποία ὁδήγησε τό γένος μας ἡ παρακοή τῆς Εὔας. Αὐτό ἐπισημαίνει ὁ δεύτερος στίχος· χαῖρε δι᾿ ἧς ἡ ἀρὰ ἐκλείψει!  Ἡ Παναγία μας ἐνσαρκώνει, ἐκφράζει καί χαρίζει σέ ὅλους μας τήν πιό μεγάλη, τήν πιό δυνατή χαρά, διότι διαδραμάτισε ἕναν μοναδικό ρόλο στήν παγκόσμια ἱστορία. Ἔγινε ἡ συνεργάτρια τοῦ Θεοῦ γιά νά πραγματοποιηθεῖ τό Πρωτευαγγέλιο (βλ. Γέν. γ' 15), νά συντριβεῖ ὁ πονηρός, ὥστε νά ἀπαλλαγοῦμε ἀπό τήν «ἀρά», τήν κατάρα τῆς ἁμαρτίας, ὅπου μᾶς ἔφερε ἡ παρακοή τῆς Εὔας καί νά ὁδηγηθοῦμε στήν σωτηρία. Καί ἐνῶ ἡ προμήτωρ τοῦ γένους μας, ἡ Εὔα, μέ τήν παρακοή της στό θέλημα τοῦ Θεοῦ μᾶς κερνᾶ τήν κατάρα, ἡ Παρθένος Μαρία μέ τήν ἐλεύθερη ὑποταγή της στήν κλήση τοῦ Θεοῦ ἔφερε στόν κόσμο τό ἀντίδοτο ἐκείνης τῆς πρώτης κατάρας, τήν λύτρωση, καί μᾶς κερνᾶ τήν χαρά. Βέβαια, ὁ λυτρωτής τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, ὁ μοναδικός καί ἀναντικατάστατος, εἶναι ὁ Ἰησοῦς Χριστός. Τό γράφει ἁπλά καί ξεκάθαρα ὁ ἀπόστολος Παῦλος στήν πρός Γαλάτας Ἐπιστολή· «Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα» (Γαλ. γ' 13) καί τό ψάλλει εὐγνώμονα ἡ Ἐκκλησία μας στό Ἐξαποστειλάριο τῆς Μεγάλης Πέμπτης· «Ἐξηγόρασας ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου τῷ τιμίῳ σου αἵματι· τῷ σταυρῷ προσηλωθεὶς καὶ τῇ λόγχῃ κεντηθεὶς τὴν ἀθανασίαν ἐπήγασας ἀνθρώποις, Σωτὴρ ἡμῶν δόξα σοι». Ἡ ὑπεραγία Μητέρα του μεγαλύνεται καί τιμᾶται γιά τήν ξεχωριστή καί μοναδική σχέση της μέ τόν Λυτρωτή. Τό δικό της αἷμα πῆρε ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ γιά νά γίνει ἄνθρωπος καί αὐτό τό αἷμα ἔχυσε πάνω στόν σταυρό γιά τήν λύτρωσή μας!  «Κοιλάδα κλαυθμῶνος» χαρακτηρίσθηκε ἡ ζωή μας. Εἶναι τόσο συνυφασμένη μέ τίς θλίψεις καί τά δάκρυα! Κι ὅμως οἱ χριστιανοί, μέ τήν πίστη στόν Σωτήρα Κύριο καί μέ τήν πρεσβεία τῆς παναγίας Μητέρας του, μποροῦν νά ἐκπληρώνουν τήν προτροπή τοῦ ἀποστόλου Ἰακώβου· «πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις» (Ἰακ. α' 2). Νά χαίρουν μαζί μέ τόν ἀπόστολο Παῦλο, ὁ ὁποῖος μέσα στίς περιπέτειες καί στά βάσανα δέν ἔχασε ποτέ τήν χαρά· «χαίρω ἐν τοῖς παθήμασί μου», γράφει στήν πρός Κολασσαεῖς Ἐπιστολή του (α' 24) μέσα ἀπό τήν φυλακή τῆς Ρώμης, ὅπου ἔγραψε καί τήν πρός Φιλιππησίους, τήν περίφημη Ἐπιστολή τῆς χαρᾶς.  Αὐτό δέν σημαίνει ὅτι οἱ χριστιανοί παραμένουν ἀναίσθητοι στίς θλίψεις καί στίς διάφορες μορφές πόνου. Κάθε ἄλλο! Ζοῦν ὅμως ἕνα μυστήριο· καί μέσα στόν πόνο διατηροῦν τήν χαρά τοῦ Χριστοῦ. Ἡ χαρά τοῦ κόσμου ἀποδεικνύεται πολλές φορές θλιβερή, ἡ ἡδονή του ὀδυνηρή. Ἀντίθετα, μέσα στήν πίστη ἡ θλίψη γίνεται χαρούμενη, ἡ ὀδύνη μεταβάλλεται σέ γλυκειά ἡδονή! Ἀκόμη καί ἡ μεγαλύτερη ὀδύνη, αὐτή τήν ὁποία προξενεῖ ἡ ἁμαρτία πού εἶναι ἡ ρίζα καί αἰτία ὅλων τῶν πόνων τῆς ζωῆς μας, ἐξουδετερώνεται μέσα στήν πίστη, διότι τό λυτρωτικό αἷμα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ «καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας» (Α´ Ἰω. α' 7). Μέ τήν εἰλικρινῆ μετάνοια καί ἐξομολόγηση τῶν ἁμαρτιῶν μας, μέ τήν συνειδητή μυστηριακή ζωή, ἀπαλλασσόμαστε ἀπό τό βάρος τους καί ζοῦμε ἐκεῖνο τό ἰδιότυπο εἶδος χαρᾶς, πού οἱ ἅγιοι πατέρες ὀνομάζουν «χαρμολύπη».   Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ζῆ τήν καταλλαγή, τήν συμφιλίωση μέ τόν Θεό, τότε ὅλα τά ἄλλα βάρη, ὅλα τά βάσανα καί τά προβλήματα, ὅσο σοβαρά κι ἄν εἶναι, δέν μποροῦν νά τοῦ ἀφαιρέσουν τήν χαρά τοῦ Χριστοῦ. Ἀποτελοῦν τόν σταυρό του, διά τοῦ ὁποίου θά ὁδηγηθεῖ στήν ἀνάσταση. Τό διακηρύττει ἡ Ἐκκλησία μας «ἰδοὺ γὰρ ἦλθε διὰ τοῦ σταυροῦ χαρὰ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ». Κι ἔπειτα, δέν εἶπε ὁ Χριστός μας ὅτι ἡ χαρά τῶν δικῶν του θά εἶναι ὁλοκληρωμένη καί κανείς δέν θά μπορεῖ νά τήν ἀφαιρέσει; Μά οὔτε ἡ ἀρρώστια; Οὔτε! Οὔτε οἱ συκοφαντίες, οἱ κατατρεγμοί καί τά χτυπήματα, οὔτε ὅταν ὁ κόσμος μᾶς διασύρει καί ὅταν ἀκόμη οἱ φίλτατοι μᾶς προδίδουν καί μᾶς ἐγκαταλείπουν καί μεταβάλλονται σέ θανάσιμους ἐχθρούς; ῎Οχι! Οὔτε καί ὁ θάνατος; Οὔτε! (βλ. Ρω 8,35-39). Κανείς καί τίποτε δέν μπορεῖ νά μᾶς κλέψει τήν χαρά τοῦ Χριστοῦ, τήν χαρά τῆς Παναγίας μας, τήν ἀληθινή χαρά πού μᾶς ἁγιάζει, μᾶς φωτίζει καί μᾶς κατευθύνει στήν αἰώνια χώρα τῆς χαρᾶς, στόν παράδεισο τοῦ Κυρίου μας. Ἐκεῖ βρίσκεται ἡ Παναγία μας μαζί μέ ὅλους τούς ἁγίους, ἐκεῖ ὅπου ὅλοι λαχταροῦμε νά φθάσουμε. Μακάρι μέ τίς πρεσβεῖες της νά ἀξιωθοῦμε νά ἀκούσουμε ἀπό τόν Κύριο νά λέγει καί γιά μᾶς· «εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ... εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου» (Ματθ. κε' 21,23)!   Πηγή: Σ. Σάκκος, Ὦ πανύμνητε Μῆτερ!, σ. 35-45 Αποδελτίωση: Απολύτρωσις

Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι

Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς 

(Ματθ. ια' 28)

Ο Ιησούς Χριστός είναι για τον προσκυνητή και τον κάθε άνθρωπο, που θέλει να αναγεννηθεί πνευματικά, η πραγματική πηγή της αγάπης, της συγχώρησης, της ειρήνης και της ελπίδας.

Η πρόσκληση του Ναζωραίου να τον πλησιάσουν οι άνθρωποι, με τους κόπους και τα φορτία της καθημερινότητας, είναι επίκαιρη σε κάθε εποχή.

Οι άνθρωποι, που δέχονται την πρόσκληση και πλησιάζουν με ταπείνωση, μετάνοια κι αγάπη τον Θεάνθρωπο Λυτρωτή, γνωρίζουν, τόσο την αδυναμία τους όσο και τη φιλανθρωπία και τη συγκατάβαση που παρέχει, ως ανάπαυση και θεραπεία των ψυχών και των σωμάτων, η παρουσία του Θεού στον κόσμο.

Πηγή: Χριστιανικό φυλλάδιο

Η ειρήνη της ψυχής

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΗ 

Δεν μπορεί να έχει ειρήνη η ψυχή, αν δεν μελετά μέρα και νύχτα τον νόμο του Θεού. Γιατί αυτός ο νόμος γράφτηκε από το Πνεύμα του Θεού και το Πνεύμα του Θεού πηγαίνει από τη Γραφή στην ψυχή. Κι η ψυχή αισθάνεται γλυκύτητα και ευχαρίστηση γι’ αυτό και δεν θέλει πια ν’ αγαπά τα επίγεια, γιατί η αγάπη για τα επίγεια ερημώνει τον νου.

Η ψυχή τότε καταλαμβάνεται από αθυμία, αγριεύει και παύει να προσεύχεται. Κι ο εχθρός , βλέποντας πώς η ψυχή απομακρύνθηκε από τον Θεό, την σαλεύει και εύκολα συγχύζει τον νου με διάφορους άτακτους λογισμούς κι έτσι περνά ολόκληρη τη μέρα και δεν μπορεί να βλέπει καθαρά τον Κύριο.

Όποιος έχει μέσα του την ειρήνη του Αγίου Πνεύματος, σκορπίζει ειρήνη και στους άλλους. Όποιος όμως έχει μέσα του πνεύμα κακό, σκορπά και στους άλλους το κακό.

Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης

Πηγή: Ψήγματα Ορθοδοξίας (30/11/2010)

Τι μας χαρίζει το Άγιο Πνεύμα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΙ ΤΙ ΔΙΝΕΙ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι ὁ Θεός, τὸ τρίτο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος, παντοδύναμο ὅπως ὁ Πατέρας καὶ ὁ Υἱός. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ζωογονεῖ, ἐμψυχώνει καὶ ἐνδυναμώνει τὰ πλάσματα. Αὐτὸ δίνει στὰ ζῶα τὴ ζωή, στοὺς ἀνθρώπους τὸ νοῦ καὶ στοὺς χριστιανοὺς τὴν ἀνώτερη ζωή, τὴν πνευματική. Αὐτὸ φωτίζει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν βοηθάει νὰ μπεῖ στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.

Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα δίνεται στὸν καθένα μας ὄχι σύμφωνα μὲ τὴν ἀξία τῶν καλῶν ἔργων του, ἀλλὰ δωρεάν, σύμφωνα μὲ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, γιὰ τὴ σωτηρία του.

Στὴ συνέχεια θὰ δοῦμε τί χαρίζει στὸν ἄνθρωπο τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. 

1. Ὅταν κατοικήσει μέσα στὸν ἄνθρωπο τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, τοῦ δίνει πίστη καὶ φωτισμό. Χωρὶς Αὐτό, κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει ἀληθινὴ καὶ ζωντανὴ πίστη. Χωρὶς τὸ φωτισμό Του, καὶ ὁ πιὸ σοφὸς καὶ μορφωμένος ἄνθρωπος εἶναι ὁλότελα τυφλὸς ὡς πρὸς τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν κτίση Του. Ἀπεναντίας, τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μπορεῖ νὰ φωτίσει ἐσωτερικὰ καὶ τὸν πιὸ ἀμόρφωτο καὶ ἁπλοϊκὸ ἄνθρωπο, νὰ τοῦ ἀποκαλύψει ἄμεσα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ τοῦ προσφέρει τὴ γλυκειὰ γεύση τῆς βασιλείας Του. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἔχει μέσα του τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, αἰσθάνεται στὴν ψυχή του ἕνα ἀσυνήθιστο φῶς, ποὺ τοῦ ἦταν ὁλότελα ἄγνωστο μέχρι τότε. 

2. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα γεννάει στὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου τὴν ἀληθινὴ ἀγάπη. Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη εἶναι σὰν μία καθαρὴ φωτιά, μία πηγὴ θερμότητας, ποὺ ζεσταίνει τὴν καρδιά. Εἶναι μία ρίζα, ποὺ βλαστάνει μέσα στὴν καρδιὰ ὅλα τὰ καλὰ ἔργα. Γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἔχει ζωογονηθεῖ ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ ἀγάπη, τίποτα δὲν εἶναι δύσκολο, φοβερὸ ἢ ἀδύνατο. Γι' αὐτὸν κανένας νόμος δὲν εἶναι βαρύς, καμιὰ ἐντολὴ δὲν εἶναι ἀνεφάρμοστη. Ὅλα του εἶναι εὔκολα.

Ἡ πίστη καὶ ἡ ἀγάπη, ποὺ χαρίζει στὸν ἄνθρωπο τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, εἶναι τόσο μεγάλα καὶ δυνατὰ ὄπλα στὰ χέρια του, πού, ἂν τὰ ἔχει, μπορεῖ εὔκολα, ἄνετα, μὲ χαρὰ καὶ γαλήνη νὰ βαδίσει τὸ δρόμο ποὺ βάδισε ὁ Χριστός. 

3. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα δίνει ἀκόμα στὸν ἄνθρωπο δύναμη, γιὰ ν' ἀντιστέκεται στοὺς πειρασμοὺς τοῦ κόσμου. Ἔτσι, χρησιμοποιεῖ βέβαια τὰ ἐπίγεια ἀγαθά, ἀλλὰ σὰν περαστικὸς ταξιδιώτης, χωρὶς νὰ κολλάει σ' αὐτὰ τὴν καρδιά του. Ἀντίθετα, ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἔχει μέσα του τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ὅσο μορφωμένος καὶ ἔξυπνος κι ἂν εἶναι, μένει πάντα δοῦλος καὶ αἰχμάλωτος τοῦ κόσμου. 

4. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα δίνει στὸν ἄνθρωπο καὶ σοφία. Αὐτὸ τὸ βλέπουμε κατεξοχὴν στοὺς ἁγίους ἀποστόλους, πού, πρὶν λάβουν τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ἦταν ἀγράμματοι καὶ ἁπλοϊκοὶ ἄνθρωποι, ὕστερα ὅμως κανεὶς δὲν μποροῦσε ν' ἀντισταθεῖ στὴ σοφία καὶ τὴ δύναμη τοῦ λόγου τους.

Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα χαρίζει σοφία ὄχι μόνο στὰ λόγια τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ στὶς πράξεις του. Ἔτσι, λ.χ., ἐκεῖνος ποὺ ἔχει μέσα του τὸ Πνεῦμα, πάντα θὰ βρεῖ τὸ χρόνο καὶ τὸν τρόπο νὰ φροντίσει γιὰ τὴ σωτηρία του, ἀκόμα καὶ μέσα στὸ θόρυβο τοῦ κόσμου. 

5. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα χαρίζει τὴν ἀληθινὴ χαρά, τὴν καρδιακὴ εὐτυχία καὶ τὴν ἀσάλευτη εἰρήνη. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἔχει μέσα του τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ποτὲ δὲν μπορεῖ νὰ χαρεῖ ἀληθινά, νὰ εὐχαριστηθεῖ καθαρά, νὰ νιώσει τὴν εἰρήνη ποὺ γλυκαίνει τὴν ψυχή. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι κάπου κάπου χαίρεται. Μὰ ἡ χαρά του εἶναι στιγμιαία καὶ ὄχι καθαρή. Κάπου-κάπου διασκεδάζει. Μὰ οἱ διασκεδάσεις του εἶναι πάντα κενές, ἀνούσιες, καὶ μετὰ ἀπ' αὐτὲς τὸν κυριεύει μία ἀκόμα μεγαλύτερη στενοχώρια. Κάπου-κάπου εἶναι ἤρεμος. Μὰ ἡ ἠρεμία του δὲν εἶναι ἡ πνευματικὴ εἰρήνη, εἶναι νάρκη τῆς ψυχῆς. Καὶ ἀλίμονο σ' ἐκεῖνον ποὺ δὲν προσπαθεῖ καὶ δὲν θέλει νὰ ξυπνήσει ἀπ' αὐτὴ τὴ νάρκη! 

6. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα δίνει καὶ τὴν ἀληθινὴ ταπείνωση. Ὁ ἄνθρωπος, ἀκόμα καὶ ὁ πιὸ γνωστικός, δὲν μπορεῖ νὰ γνωρίσει τὸν ἑαυτό του ὅσο πρέπει, ἂν δὲν ἔχει μέσα του τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Γιατί χωρὶς τὴ θεία βοήθεια, δὲν μπορεῖ νὰ δεῖ τὴν πραγματικὴ κατάσταση τῆς ψυχῆς του. Ἂν εἶναι τίμιος καὶ κάνει κανένα καλὸ στοὺς συνανθρώπους του, νομίζει πῶς εἶναι δίκαιος ἢ καί, σὲ σύγκριση μὲ τοὺς ἄλλους, τέλειος καὶ πῶς δὲν τοῦ χρειάζεται τίποτ' ἄλλο!

Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ὅταν κατοικήσει μέσα μας, μᾶς ἀποκαλύπτει ὅλη τὴν ἐσωτερική μας φτώχεια καὶ ἀδυναμία. Καὶ ἀνάμεσα στὶς ἀρετές μας, προβάλλει ὅλες τὶς ἁμαρτίες μας, τὴν ἀμέλειά μας, τὴν ἀδιαφορία μας γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἄλλων, τὴν ἰδιοτέλειά μας ἀκόμα καὶ ἐκεῖ ποὺ φαινόμαστε μεγαλόψυχοι, τὴν παχυλὴ φιλαυτία μας ἀκόμα καὶ ἐκεῖ ποὺ ποτὲ δὲν τὴν ὑποπτευόμασταν. 

Κοντολογίς, τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μας τὰ δείχνει ὅλα, ὅπως πραγματικὰ εἶναι. Καὶ τότε ἀρχίζουμε ν' ἀποκτᾶμε τὴν ἀληθινὴ ταπείνωση. Τότε ἀρχίζουμε νὰ χάνουμε τὴν ἐμπιστοσύνη μας στὶς δικές μας δυνάμεις καὶ ἀρετές. Τότε ἀρχίζουμε νὰ θεωροῦμε τὸν ἑαυτό μας χειρότερο ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ ταπεινωμένοι μπροστὰ στὸν Ἰησοῦ Χριστό, ἀρχίζουμε νὰ μετανοοῦμε εἰλικρινὰ καὶ νὰ ἐλπίζουμε μόνο σ' Ἐκεῖνον. 

7. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μᾶς διδάσκει, τέλος, τὴν ἀληθινὴ προσευχή. Κανένας δὲν μπορεῖ νὰ κάνει προσευχὴ πραγματικὰ εὐάρεστη στὸ Θεό, πρὶν λάβει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Γιατί ἂν ἀρχίσει νὰ προσεύχεται, χωρὶς νὰ ἔχει μέσα του τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, θὰ δεῖ τὸ νοῦ του νὰ μὴν μπορεῖ νὰ συγκεντρωθεῖ. Ἐπιπλέον, δὲν γνωρίζει, ὅπως πρέπει, οὔτε τὸν ἑαυτό του οὔτε τὶς ἀνάγκες του οὔτε τί νὰ ζητήσει οὔτε πῶς νὰ τὸ ζητήσει ἀπὸ τὸ Θεό. Καλὰ-καλὰ δὲν ξέρει οὔτε τί εἶναι ὁ Θεός. Ὅποιος, ὅμως, ἔχει μέσα του τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, γνωρίζει τὸ Θεό, βλέπει ὅτι Αὐτὸς εἶναι ὁ Πατέρας του καὶ ξέρει πῶς νὰ Τὸν πλησιάσει, πῶς νὰ Τὸν παρακαλέσει καὶ τί νὰ Τοῦ ζητήσει. Οἱ σκέψεις του στὴν προσευχὴ εἶναι εὔτακτες, καθαρές, προσηλωμένες μόνο στὸν Κύριο. Ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος μπορεῖ μὲ τὴν προσευχή του νὰ πετύχει τὰ πάντα, ἀκόμα καὶ βουνὰ νὰ μετακινήσει.

Νά, λοιπόν, τί χαρίζει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα σ' ἐκεῖνον ποὺ Τὸ ἔχει λάβει. Βλέπετε ὅτι, χωρὶς τὴ βοήθεια καὶ τὴ συνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι ἀδύνατον ὄχι μόνο νὰ μποῦμε στὴν οὐράνια βασιλεία, ἀλλὰ κι ἕνα βῆμα νὰ κάνουμε στὸ δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ ἐκεῖ. Γι' αὐτὸ εἶναι ἀπαραίτητο νὰ ποθοῦμε καὶ νὰ ζητᾶμε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα• εἶναι ἀπαραίτητο νὰ Τὸ ἀποκτήσουμε καὶ νὰ Τὸ ἔχουμε πάντα μέσα μας, ὅπως Τὸ εἶχαν οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι.

Πηγή: Άγιος Ιννοκέντιος (Βενιαμίνωφ), Υπόδειξη του δρόμου προς τη βασιλεία των ουρανών Μετάφραση: Orthodox Fathers / Ἱερὰ Μονὴ Παρακλήτου Ὠρωποῦ Ἀττικῆς

Όταν ήρθαν τα δύσκολα...

ΑΛΗΘΙΝΗ ΟΜΟΛΟΓΙΑ

Ὅλα ὄμορφα καὶ ἥσυχα κυλοῦσαν στὴ ζωὴ τῆς κυρίας Μαρίας. Τὸν Χριστὸ τὸν ἀγαποῦσε, τουλάχιστον ἔτσι νόμιζε. Ὅμως ὄρεξη πολλὴ δὲν εἶχε οὔτε καὶ χρόνο γιὰ νὰ ἀσχοληθεῖ καὶ νὰ ἐμβαθύνει στὰ νοήματα τῆς πίστεως καὶ τῆς εὐσεβείας. Τὸ Ὀρθόδοξο Περιοδικὸ ἐρχόταν τακτικὰ στὸ σπιτικό της. Τό ’νιωθε σὰν μιὰ εὐλογία νά ’ρχεται στὸ σπίτι ἕνα περιοδικὸ ποὺ μιλοῦσε γιὰ τὸ Θεὸ καὶ τὴν Ὀρθόδοξη πίστη τῆς πατρίδος μας. Ὅμως τὸ ἄφηνε κλειστό. Ὅλα τὰ τεύχη τά ’βαζε στὴν ἄκρη σὲ μιὰ γωνιά. Καὶ ἔμεναν ὅλα ἐκεῖ στοιβαγμένα, περιφρονημένα, σκονισμένα... Πέρασαν ἀπὸ τότε κάποια χρόνια...

Κάποια στιγμὴ ὅμως κάτι ἄλλαξε... Ἦρθαν δύσκολες ὧρες στὸ σπιτικό της... Καὶ τότε...

Σήμερα χτυπάει τὸ κουδούνι. Βιαστικὴ ἔτρεξε ν’ ἀνοίξει τὴν πόρτα. Εἶχε ἀκούσει ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ περιοδικοῦ εἶχε φθάσει ἐκεῖνες τὶς μέρες στὸ ὄμορφο νησί τους γιὰ νὰ τακτοποιήσει τὶς συνδρομές. Ἂν εἶναι αὐτός – εἶπε ἀπὸ μέσα της – θὰ τοῦ τὰ πῶ ὅλα...

–Καλέ μου κύριε, κοπιάσατε τόσο πολύ! Ἤρθατε ἀπὸ μακριὰ στὸ γραφικὸ νησί μας... Πρὶν τακτοποιήσω τὴ συνδρομή, θέλω νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ:
Χρόνια τώρα τὸ ἔπαιρνα τὸ περιοδικό. Δὲν τοῦ ’δινα ὅμως καμία σημασία. Τὸ ἔβαζα στὴν ἄκρη... Ὅταν ὅμως ἦρθαν τὰ δύσκολα (ἔσπασε ἡ φωνὴ τῆς κυρίας Μαρίας), ἔτρεξα στὰ περιφρονημένα ὣς τότε αὐτὰ ἔντυπα. Ἄρχισα νὰ τὰ ξεσκονίζω καὶ νὰ τὰ μελετῶ. Στὴν ἀρχὴ δειλά. Μετὰ ἀχόρταγα. Τὰ διάβασα ὅλα! Μὲ δίψα! Μία - μία ὅλες τὶς σελίδες, ὅλα τὰ ἄρθρα. Εἶχα ἀνακαλύψει θησαυρό. Τὸν Χριστό, στὸν Ὁποῖο πίστευα, κατάλαβα τελικὰ πὼς δὲν Τὸν γνώριζα... Μέσα ἀπὸ τὶς σελίδες αὐτὲς τοῦ Περιοδικοῦ μοῦ μίλησε ὁ Χριστός, μοῦ ἔλυσε ἀπορίες, μοῦ φώτισε τὸ νοῦ, μοῦ γαλήνεψε τὴν καρδιά, μοῦ πῆρε στεναγμοὺς καὶ ἀγωνίες. Μιὰ «λεπτὴ αὔρα» εἰρήνης εἶναι ἁπλωμένη μέσα μου τώρα.

Καὶ συνέχισε ἡ κυρία Μαρία:
–Καλέ μου κύριε, εἶμαι εὐτυχισμένη γιατὶ τὸ περιοδικὸ αὐτὸ εἶναι φωνὴ ἀλήθειας. Ὅσα γράφονται σ’ αὐτὸ πείθουν ἀβίαστα πὼς ὁ δρόμος τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὁ μόνος ποὺ κάνει τὰ «δύσκολα» εὔκολα καὶ ὁδηγεῖ στὴν εὐτυχία τοὺς ἀνθρώπους.

Ὁ ἀντιπρόσωπος ἄκουγε μὲ προσοχὴ τὴ βουρκωμένη γυναίκα, ποὺ ἔλεγε ἀπὸ τὴν καρδιά της τόσο δυνατὰ λόγια εὐγνωμοσύνης. Δοξολόγησε καὶ αὐτὸς μαζί της τὸν Θεὸ καὶ ἔφυγε...

Εἶχε χαραχθεῖ μέσα στὴ μνήμη του ἡ φράση: «Ὅταν ἦρθαν τὰ δύσκολα...».

❁ ❁ ❁

«Ὅταν ἦρθαν τὰ δύσκολα...» στὴ ζωή μας, στὴν ψυχή μας, στὸ σπιτικό μας... Καὶ ἂν δὲν ἔχουν ἔλθει ἀκόμα, θὰ ἔλθουν καὶ θὰ ἔρχονται τὰ «δύσκολα», γιὰ νὰ μᾶς ὡριμάζουν καὶ νὰ μᾶς στρέφουν πρὸς τὸν Θεό. Θὰ ἔρχονται οἱ περιφρονήσεις καὶ οἱ παρεξηγήσεις, οἱ ἀπογοητεύσεις καὶ οἱ ἀσθένειες καὶ τόσες ἄλλες δυσκολίες οἰκογενειακὲς καὶ προσωπικές. Στὶς ὧρες ἐκεῖνες τὶς δύσκολες ἡ ψυχή μας μπορεῖ νὰ βρεῖ πνευματικὸ λιμάνι εἰρήνης στὴ μελέτη, τὴ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς καὶ τῶν Ὀρθόδοξων βιβλίων καὶ ἐντύπων ποὺ ἀναλύουν τὶς αἰώνιες ἀλήθειες τοῦ Εὐαγγελίου.

Ὅσοι ἔζησαν τὴν ἐμπειρία αὐτὴ καὶ ἔσκυψαν καὶ μελέτησαν λόγο Θεοῦ, γεύθηκαν οὐράνιους γλυκασμούς, βγῆκαν ἀπὸ ἀδιέξοδα, δόξασαν τὸν Θεὸ καὶ ὁμολόγησαν: «Γαλήνεψε ἡ ψυχή μου», «βρῆκα τὴν εὐτυχία μου», «ἀνακάλυψα τὴν πηγὴ τῆς εὐφροσύνης μου».

Αὐτὴ ὅμως εἶναι καὶ ἡ μαρτυρία τοῦ Ψαλμωδοῦ (Ψαλμ. 118ος) ἀπὸ τὰ χρόνια ἀκόμα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης: Θυμήθηκα, Κύριε, τὰ ἱερά σου λόγια, ποὺ εἶχα μελετήσει, καὶ «παρεκλήθην» (στίχ. 52), παρηγορήθηκα πολὺ στὶς θλίψεις μου. Ἀπὸ τὴ μελέτη «τῶν μαρτυρίων σου», τῶν ἀληθειῶν σου, Κύριε, «ἐτέρφθην» (στίχ. 14), δοκίμασα ἀπερίγραπτη χαρά, ποὺ ἦταν τόσο μεγάλη σὰν νὰ εἶχα ἀνακαλύψει ὅλο τὸν πλοῦτο τῆς γῆς. Καὶ ἀλλοῦ ὁ ἴδιος συμπληρώνει: «Ἐπορευόμην ἐν πλατυσμῷ» (στίχ. 45)· πορευόμουν στὴ ζωὴ ἔχοντας ἀπέραντη ψυχικὴ ἄνεση καὶ βαθιὰ εἰρήνη, ἐπειδὴ ἐφάρμοζα μὲ ἀκρίβεια στὴ ζωή μου τὶς ἐντολές σου.

Ἂς εἶναι καὶ ἡ δική μας εὐγνωμοσύνη δυνατὴ πρὸς τὸν πανάγιο Θεό μας γιὰ τὸ πολύτιμο δῶρο του, τὸν αἰώνιο λόγο του ποὺ μᾶς τὸν χάρισε γραπτό! Καὶ ποὺ στὴ σκοτεινὴ καὶ πονηρὴ ἐποχή μας συνεχίζεται καὶ τυπώνεται καὶ κυκλοφορεῖ ἄφθονα καὶ ἀνεμπόδιστα.

Μέσα στὸ μεγάλο μας μόχθο καὶ κόπο τῆς ἡμέρας ἂς ἀφήνουμε κάποια ὥρα γιὰ ΕΚΕΙΝΟΝ. Ἡ πνευματικὴ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς καὶ τῶν πνευματικῶν βιβλίων καὶ περιοδικῶν ἂς γίνεται μὲ προσευχή, μὲ προσοχὴ καὶ μὲ ἀφοσίωση. Τότε θὰ γαληνεύουμε. Τότε τὰ δύσκολα θὰ γίνονται εὔκολα...

Πηγή: περιοδικό Ο Σωτήρ, τεύχ. 2033, 15 Νοεμβρίου 2011, έκδ. Αδελφότητος Θεολόγων «Ο Σωτήρ», σ. 479-480.

Υ/γ. Να θυμάσαι πως κάθε στιγμή, είναι μια στιγμή που μπορούμε να αλλάξουμε τη ζωή μας. Κάθε δυσκολία που μας χτυπά, είναι μια ευκαιρία που μας χαρίζεται. Από τον τρόπο που θα την αντιμετωπίσουμε εξαρτώνται όλα! 

Σε αναζητώ Θεέ μου...

Έχω ένα πόθο εσωτερικό,
να βρω τον Θεό.
Κύριε και Θεέ μου…
Σε ψάχνω παντού!
Σε αναζητώ Θεέ μου…
Μέσα στη σιωπή των βουνών,
Μέσα στα μάτια των μικρών παιδιών,
Μέσα στις καρδιές των ταπεινών,
Μέσα στα αστέρια των ουρανών!
Σε αναζητώ Θεέ μου…
Μέσα στη βοή των θαλασσών,
Μέσα στη ροή των ποταμών,
Μέσα στην ηρεμία των δασών,
Μέσα στην καλοσύνη των φτωχών!
Σε αναζητώ Θεέ μου…
Μέσα στη μετάνοια της ψυχής μου,
Μέσα στην ειρήνη της υπομονής μου,
Μέσα στη χαρά της ζωής μου!
Σε αναζητώ Θεέ μου…
εκεί ψηλά, στον σταυρό του Γολγοθά.
Μέσα στην ταπείνωση του εαυτού Σου,
Μέσα στην αγάπη της καρδιάς Σου,
Μέσα στην απλότητα των λόγων Σου,
Μέσα στη θερμότητα του θείου φωτός Σου!
Σε αναζητώ Θεέ μου…
Μέσα στους χτύπους της καρδιάς μου,
Μέσα στη σιωπή της ψυχής μου,
Μέσα στη θλίψη της ζωής μου!
Μέσα στη μοναξιά του εαυτού μου!
Σε αναζητώ Θεέ μου,
για να μάθω, γιατί αγαπώ,
γιατί ζω, γιατί πεθαίνω!
Σε αναζητώ Θεέ μου,
για να μάθω που πηγαίνω!

Αρχιμ. Δαμιανού Ζαφείρη, Για σένα που με αναζητάς, εκδ. Ζωοδόχος Πηγή, Αθήνα, 2007

Αφήσου με εμπιστοσύνη στα χέρια του Θεού

«Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κακεῖνος ποιήσει καὶ μείζονα τούτων ποιήσει...

Η Χάρις του Θεού να επισκιάζει κι εμάς τους αναξίους. Αγαπητό τέκνο, να χαίρεσαι εν Κυρίω. Έλαβα την επιστολή σου και κατανόησα τις πνευματικές ανησυχίες σου. 

Ειρήνευε, καθώς το Πνεύμα του Θεού επισκέπτεται μυστικά την ψυχή κι επισκιάζει αυτήν η Θεία Χάρις Του. Αφήσου με εμπιστοσύνη στα χέρια του Θεού, επιτρέποντας έτσι στον εαυτό σου να φτάσει στην αγία ταπείνωση. Αυτή μεταμορφώνει τον άνθρωπο. Ο ταπεινός έχει συνείδηση της εσωτερικής του κατάστασης. Αναγνωρίζει τα σφάλματά του και θλίβεται, μα δεν απελπίζεται και δεν εξουθενώνει τον εαυτό του... Ο έχων την αγία ταπείνωση σωπαίνει. Δεν μιλάει. Ακούει, συμπονάει, ελεεί, προσεύχεται, αγαπάει. Έτσι μένει πάντα μέσα του η χαρά του Χριστού, γίνεται όργανο του Θεού, σκεύος εκλογής. Έχε αγάπη για τον Θεό και τον άνθρωπο. Έτσι θα είσαι ελεύθερος. Όλες οι αισθήσεις θα λειτουργούν σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Να είσαι έτοιμος να κενωθείς στον οποιοδήποτε. Όπου αγάπη, εκεί ελευθερία...»

Διάβαζα αχόρταγα την πολυσέλιδη επιστολή, καταβροχθίζοντας κυριολεκτικά τα νοήματα και τελειώνοντας, ξέσπασα ξανά σ' ένα γοερό, λυτρωτικό κλάμα, που μ' απάλλαξε από κάθε ίχνος απελπισίας και απόγνωσης. Η μίζερη, σκοτεινή κι αθέατη πλευρά της ζωής μου φωτίστηκε και πλύθηκε μέσα στα δάκρυά μου κι άρχισε ανέλπιστα να βρίσκει το νόημα που χρόνια αναζητούσε. Ο θείος τώρα μουρμούριζε με τη βραχνή φωνή του:

- Ο Θεός, ο Θεός ημών, ο τας νοεράς και λογικάς υποστησάμενος δυνάμεις τω σω θελήματι, σου δεόμεθα και σε ικετεύομεν, πρόσδεξαι ημών μετά των κτισμάτων σου πάντων την κατά δύναμιν δοξολογίαν, και ταις πλουσίαις της σης αγαθότητας αντάμειψαι δωρεαίς, ότι σοι κάμπτει παν γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και πάσα πνοή και κτίσις υμνεί την ακατάληπτόν σου δόξαν, μόνος γαρ ει αληθινός και πολυέλεος. Ότι σε αινούσι πάσαι αι δυνάμεις των ουρανών, και σοι την δόξαν αναπέμπομεν, τω Πατρι και τω Υιώ και τω αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν...

Πηγή: Κώστας Λοής, χαρά μου, Χαρά μου, εκδ. «Σαββάλας», Αθήνα: 2009, σ. 118-120.

Η απόκτηση της εσωτερικής ειρήνης

Απόκτησε την εσωτερική ειρήνη και χιλιάδες ψυχές θα βρουν γύρω σου τη σωτηρία.

Η εσωτερική ειρήνη στην οποία αναφέρεται ο Σεραφείμ είναι η κατάσταση κατά την οποία το πνεύμα είναι γαλήνιο, δεν κλονίζεται από τους πειρασμούς, τη βιαιότητα, τις ταπεινώσεις και τις πληγές της ψυχής που είναι κοινή μοίρα όλων των ανθρώπων.

Όσο για την εξωτερική ειρήνη, η οποία σχετίζεται με τα κοινωνικά προβλήματα της Ρωσίας την εποχή του Σεραφείμ, αυτή βρίσκεται μακριά από τη σκέψη του μοναχού. Ωστόσο ο ίδιος θα διαισθανθεί προφητικά τα τραγικά γεγονότα της επανάστασης του 1917. Το πρόσωπό του θα σκοτεινιάσει και τα δάκρυα θα τρέξουν στα μάγουλά του: Η ζωή θα είναι σύντομη, είπε με αναστεναγμό. Οι άγγελοι δεν θα προλαβαίνουν να μαζέψουν τις ψυχές. (Ειρήνα Γκοραϊνόφ, Ο Σεραφείμ του Σαρώφ)

Υπάρχει, λοιπόν, από τη μια πλευρά η εσωτερική ειρήνη, την οποία καλείται να κατακτήσει κάθε άνθρωπος καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια και από την άλλη πλευρά η εξωτερική ειρήνη -όπως η ειρήνη στην κοινωνία- για την οποία αρκεί να αφήσουμε τα πράγματα να εξελιχθούν μόνα τους; Ασχαλώς όχι. Σύμφωνα με το πνεύμα του Ευαγγελίου η εσωτερική και η εξωτερική ειρήνη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους.

Ο στάρετς στέκεται στην εσωτερική ειρήνη ακριβώς επειδή καθοδηγείται από το φως του Ευαγγελίου. Διότι κάθε κακό που προξενεί ταραχή στον άνθρωπο πηγάζει από τα βάθη της ύπαρξής του: «γιατί από την καρδιά βγαίνουν πονηρές σκέψεις, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες» (Ματθ. ιε' 19). Η καρδιά του ανθρώπου είναι συνεπώς η εσωτερική πηγή από όπου πηγάζει το ποτάμι του κακού για να εξαπλωθεί στη συνέχεια στον εξωτερικό κόσμο.

Με τη διδασκαλία του ο γέροντας έδινε σε όσους τον επισκέπτονταν συγκεκριμένα όπλα για να πολεμήσουν κάθε είδους θλίψη και απογοήτευση:

Η ψυχή που έχει κυριευτεί από θλίψη χάνει κάθε καλή διάθεση, εξασθενεί και δεν μπορεί ούτε να δεχτεί μια συμβουλή από κάποιο φωτισμένο άνθρωπο ούτε και να αποκριθεί με ηρεμία. Η θλίψη είναι ένα σκουλήκι που σιγοτρώει την καρδιά. Αυτός που έχει πολεμήσει τα πάθη του βγαίνει νικητής από τη θλίψη. Όμως εκείνος που παραμένει υποταγμένος σε αυτά δεν θα αποφύγει τον εναγκαλισμό με τη θλίψη... Όπως η φωτιά καθαρίζει τον χρυσό έτσι και το κατά Θεόν πένθος καθαρίζει την καρδιά του αμαρτωλού.

Για τις παθολογικές καταστάσεις όπως η στεναχώρια και η απογοήτευση υπάρχει θεραπεία και είναι η προσευχή, η αποχή από τις ανούσιες κουβέντες, η χειρονακτική εργασία στο μέτρο των δυνατοτήτων καθενός, η ανάγνωση του λόγου του Θεού και η υπομονή. Η αρρώστια αυτή γεννιέται από τη μικροψυχία, την οκνηρία και από τις ανώφελες συζητήσεις. (Βλαντιμήρ Ίλιν, Ο άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ. Στο εξής: Β.Ι.)

Σύμφωνα με τα λόγια του μοναχού τα πάθη φιλοξενούν τη ρίζα των ασθενειών της ψυχής, καταστρέφουν τον άνθρωπο και αποσχηματίζουν μέσα του την εικόνα και την ομοίωσή του με τον Θεό. Από τη στιγμή που θα υποταχθεί στα πάθη ο άνθρωπος χάνει στην ουσία την ελευθερία του. Άλλωστε η λέξη πάθος έλκει τη ρίζα της από το «πάσχω» που σημαίνει υποφέρω.

Σήμερα αυτές οι παρεκκλίσεις προς τη θλίψη αντιμετωπίζονται ως ψυχικά νοσήματα ή εξετάζονται από ηθική άποψη, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η αναγκαιότητα μιας ιατρικής θεραπείας, που θα τα αντιμετωπίζει ως σύνθετες ψυχικές και πνευματικές ασθένειες των οποίων οι βλαβερές συνέπειες στερούν τον άνθρωπο από την εσωτερική του ελευθερία και τον κάνουν να ξεχνά ότι είναι άξιος να ακολουθήσει τη θέωση.

Επιμένοντας στη σημασία της εσωτερικής ειρήνης ο στάρετς δεν επιδιώκει να κλείσει τον άνθρωπο σε ένα χρυσό παλάτι από όπου θα μάχεται μόνος και απομακρυσμένος από τον κόσμο αλλά θέλει να βάλει τον άνθρωπο σε μια μάχη για την ειρήνη μέσα στον κόσμο και ακόμα περισσότερο μια μάχη για τη σωτηρία του κόσμου. 

Τα πάντα εναπόκεινται στην απόκτηση της σωτήριας ειρήνης τόσο μέσα στην Εκκλησία, όσο και στην κοινωνία μέσω της συγχώρεσης των αμαρτημάτων, της αποχής από την κατάκριση και της εσωτερικής γαλήνης που περικλείει όλα αυτά. Και ο ίδιος ο Σεραφείμ αφού κατάφερε να απαλλαχθεί από κάθε ίχνος βίας θέτει στην υπηρεσία των ανθρώπων την εσωτερική του ειρήνη ακόμα και μέσα από τον τάφο: «Όταν θα έχω πεθάνει, έλεγε, ελάτε στον τάφο μου και θα σας ανακουφίσω, η καρδιά σας θα βρει την ειρήνη.» (Β.Ι.)

Δεν υπάρχει τίποτε ανώτερο από την εν Χριστώ ειρήνη μέσω της οποίας αποκρούονται οι επιθέσεις των πνευμάτων από γη και αέρα. «Γιατί δεν έχουμε να παλέψουμε με ανθρώπους αλλά με αρχές, με εξουσίες, με τους κοσμοκράτορες του σκοτεινού αυτού κόσμου, με τα πονηρά πνεύματα στους ουρανούς.» (Εφεσ. στ' 12).

Ο απόστολος Παύλος, τον οποίο επικαλείται εδώ ο Σεραφείμ, έζησε την τρομακτική εμπειρία να αντιμετωπίσει τα πνεύματα του κακού που εγκλωβίζουν στα δίχτυα τους τον κόσμο. Το να αρνούμαστε την ύπαρξη αυτών των υπερφυσικών πνευμάτων είναι σαν να κλείνουμε τα μάτια σε μια από τις βασικές αιτίες του κακού που πλήττει την ανθρωπότητα μέσα σε αυτό τον απαράμιλλο αγώνα του αντιπάλου του Θεού, του Σατανά, με τον βασιλέα του κόσμου, τον Δημιουργό και το ίδιο το δημιούργημά του. Άλλωστε ο Μπωντλαίρ δεν έλεγε ότι η μεγαλύτερη δολιότητα του διαβόλου είναι να μας κάνει να πιστεύουμε ότι δεν υπάρχει;

Πώς, όμως, θα αποκτήσουμε την εσωτερική ειρήνη;

Ένας νουνεχής άνθρωπος κατευθύνει το πνεύμα στα εσωτερικά της ύπαρξής του και ψάχνει βαθιά μέσα στην καρδιά του. Έτσι φωτίζεται από τη χάρη του Θεού και περιέρχεται σε μια κατάσταση γαλήνης και κάτι ακόμα περισσότερο: έχει γαλήνη επειδή υπάρχει μέσα του ειρήνη αλλά είναι περισσότερο από γαλήνιος, διότι τον επισκιάζει η χάρη του Αγίου Πνεύματος. (Β.Ι.)

Ο μοναχός Σεραφείμ δεν σταματά να επαναλαμβάνει και να τονίζει ότι η απόκτηση των δωρεών του Αγίου Πνεύματος είναι ο δρόμος για να κατοικήσει μέσα μας η ειρήνη. Όσοι ακολούθησαν το κίνημα του ησυχασμού δίδασκαν ότι μπορούμε μέσω της προσευχής να κάνουμε το πνεύμα να κυριαρχήσει στην καρδιά. Από τους πρώτους αιώνες οι ησυχαστές μοναχοί μέχρι και σήμερα πλήθος μοναχών και λαϊκών αφοσιώνονται σε αυτή την προσευχή στο όνομα του Ιησού που βρίσκει μέσα στην καρδιά τους πρόσφορο έδαφος.

Πρόκειται για την προσευχή που κάνει το όνομα του Ιησού -μια λέξη που φέρει την ιερή του παρουσία- να κατεβαίνει στα βάθη της καρδιάς, στον πυθμένα της ανθρώπινης ύπαρξης και να εκτοπίζει τα ακάθαρτα παράσιτα που φωλιάζουν εκεί και προξενούν ταραχή στη συνείδηση.

Η καρδιά δεν είναι στη σκέψη του Σεραφείμ απλώς ένα σαρκικό όργανο αλλά ένας μεταφυσικός τόπος, εκεί όπου παίρνουμε τις μεγάλες αποφάσεις της ζωής, εκεί όπου ο χριστιανός διεξάγει τον αγώνα της πίστης.

Και ασφαλώς η απόκτηση της ειρήνης κάθε άλλο παρά άκοπη είναι καθώς αποτελεί κατάληξη εξαντλητικής μάχης: 

Πρέπει να δεινοπαθήσεις για να αποκτήσεις την ειρήνη. Αυτός που θέλει να είναι αρεστός στον Θεό οφείλει να περάσει από δοκιμασίες. 

Το κακό μεταδίδεται πολύ εύκολα. Και ο άνθρωπος τείνει «ευήκοον ους» στους πειρασμούς ή στις σειρήνες της ηδονής. Όμως εξίσου μεταδοτικό μπορεί να είναι και το καλό. 

Όταν ένας άνθρωπος αποκτά την ειρήνη, μπορεί να διαχύσει στους γύρω του το φως που καταυγάζει το πνεύμα του.

Πηγή: π. Μιχαήλ Ευδοκίμωφ, «Είδα τις ακτίνες του φωτός...»: Ο άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ και ο έσω άνθρωπος, εκδ. «Εν πλω», Αθήνα: 2010, σ. 105-112.

Η ειρήνη του Χριστού

Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· καὶ ἐλθὼν εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς, ὅτι δι' αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα. ἄρα οὖν οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ, ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν ᾧ πᾶσα ἡ οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ· ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι. (Εφεσ. β' 14-22)

Η ειρήνη του Χριστού
Ο Απόστολος [ενν. της Κυριακής ΙΓ' Λουκά] μάς μιλάει για την ειρήνη του Χριστού, την ειρήνη της αγάπης, την ειρήνη του Σταυρού του· την ειρήνη εκείνου που ήλθε για να αποκαταστήσει την ειρήνη ανάμεσα στον Θεό Πατέρα και τον αυτοεξορισμένο από την πατρική αγάπη άνθρωπο. Επί αιώνες φαινόταν ακατάλυτο «το μεσότειχον της έχθρας», καθώς φύλακας και φρυκτωρός του ήταν ο διάβολος, που επιχαίρει όταν λείπει η ειρήνη από τις καρδιές των ανθρώπων. Ο Θεός της ειρήνης, όμως, καθώς ψάλλουμε ήδη στις καταβασίες της μεγάλης εορτής που πλησιάζει, ονομάζει παιδιά του όλους τους ειρηνοποιούς αυτού του κόσμου, και προχωρεί ακόμη περισσότερο μακαρίζοντας τους πράους, τους ανθρώπους δηλαδή που τους χαρακτηρίζει η πραότητα, η μητέρα της ειρήνης, και αποκαλώντας τους κληρονόμους της γης. Όχι βεβαίως τυχαία· σύμφωνα με τη λογική του κόσμου, αν ψάξουμε όλα τα είδη του πολέμου, είτε μεταξύ λαών, είτε σε διαπροσωπικό επίπεδο, πάντοτε επικρατεί ο νόμος του ισχυρότερου, το μεγάλο και δυνατό ψάρι τρώει το μικρό και αδύναμο, η φωτιά και το σίδερο νικούν και κατακυριεύουν έθνη και εδάφη, ανθρώπους και συνειδήσεις. 

Ο Χριστός επομένως κομίζει μια διαφορετική ειρήνη, που ξεκινά από την καρδιά των ανθρώπων και απλώνεται παντού· την ειρήνη των γνήσιων τέκνων του Θεού, που δεν χωρίζεται από τον ίδιο τον Χριστό. Ο Χριστός, η αγάπη δηλαδή, είναι το κριτήριο, και η αγάπη του δεν γνωρίζει την αδικία, δεν ανέχεται την υποκρισία, δεν επιχαίρει για τον πόνο του αδελφού, αλλά αντίθετα αγωνιά για την περιπέτεια, τον πόνο και τη δυστυχία του.

Η μόνη λύση
Να λοιπόν τι λείπει από τις καρδιές των διαπραγματευτών και των μάγων της ειρήνης, με αποτέλεσμα το αυθεντικό αυτό αγαθό να έχει γίνει τόσο δυσεύρετο. Ο άνθρωπος που αγαπά τον Χριστό είναι κατεξοχήν ειρηνικός και ειρηνοποιός· ο άνθρωπος που αγαπά τον Χριστό δεν έχει εχθρούς. Εχθρεύεται και μισεί την αμαρτία, αυτό δηλαδή που τον χωρίζει από τον Θεό και τον συνάνθρωπό του. Εργάζεται επομένως ώστε να εξαλείφεται ό,τι τον χωρίζει από τον Θεό και την εικόνα του, και αυτή είναι ουσιαστικά η εργασία της ειρήνης. Εάν λοιπόν ποθούμε πραγματικά την ειρήνη στον κόσμο και τη ζωή μας δεν έχουμε παρά να αγαπήσουμε λίγο περισσότερο τον Χριστό.

Αρχιμ. Α.Α.

Πηγή: Φωνή Κυρίου, έκδ. Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, αρ. φύλ. 48 (3052), 27/11/2011

Η καρδιά μου ξεχειλίζει από ανείπωτη χαρά!

- Δεν καταλαβαίνω πάντοτε πώς μπορώ να είμαι βέβαιος ότι ζω σύμφωνα με το Άγιο Πνεύμα.
- Φίλε του Θεού, απάντησε ο Σεραφείμ, δεν υπάρχει τίποτε πιο εύκολο από αυτό. Σας έχω ήδη εξηγήσει με λεπτομέρεια πώς μπορεί ο άνθρωπος να βιώσει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και πώς μπορεί να αναγνωρίσει την παρουσία της μέσα του. (Διάλογοι)

Ο Μοτοβίλοφ γίνεται σχεδόν φορτικός με τις επίμονες ερωτήσεις του. Όμως σιγά-σιγά φτάνουμε στο σημείο της κορύφωσης του διαλόγου όπου όλα ανατρέπονται:

Τότε ο πατέρας Σεραφείμ με έπιασε σφιχτά στους ώμους και μου είπε: Κοίταξε! Ζούμε και οι δύο -ακόμα και αυτή τη στιγμή που μιλάμε- με στην πληρότητα της χάρης του Αγίου Πνεύματος! Γιατί δεν με κοιτάζεις στα μάτια; Πατέρα, του είπα, δεν μπορώ να σας κοιτάξω. Τα μάτια σας αναβλύζουν ένα εκθαμβωτικό φως. Το πρόσωπό σας είναι πιο αστραφτερό από τον ήλιο! Τα μάτια μου καίνε σαν κάρβουνα! (Διάλογοι)

[...] Ο στάρετς δεν απαντά στις πιεστικές ερωτήσεις του νεαρού άνδρα με λόγια λογικά τεκμηριωμένα ή με θεολογικά επιχειρήματα για το τρισυπόστατο του Θεού. Γνωρίζει ότι η θεολογία δεν μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της σκέψης. Έτσι, λοιπόν, γίνεται φως για να δώσει στον μαθητή του να καταλάβει ότι και το Άγιο Πνεύμα είναι φως και ότι αυτός ο ταπεινός μοναχός ακτινοβολεί διότι μέσα του κατοικεί το Πνεύμα. [...]

Το φως που ακτινοβολεί μέσα από τον στάρετς είναι ένα φως «άκτιστο». Δεν έχει καμία σχέση με το φυσικό φως όπως αυτό του ήλιου και των αστεριών, ούτε όμως και με το τεχνητό φως που παράγεται με τον ηλεκτρισμό. [...] Το φως αυτό δεν σταματά να λάμπει, όμως τα σκοτεινά μάτια των αμαρτωλών δεν είναι ικανά να αντιληφθούν την παρουσία του και μόνο λίγοι μεγάλοι άγιοι καταφέρνουν διά της χάριτος να το αντικρίσουν. [...]

Αυτό το φως είναι ακριβώς το ίδιο με το φως της μέλλουσας βασιλείας, είναι το φως του ίδιου του Θεού.

- Τι αισθάνεστε τώρα; με ρώτησε ο πατέρας Σεραφείμ.
- Αισθάνομαι εξαιρετικά καλά!
- Όμως τι σημαίνει «καλά»;
- Αισθάνομαι τόση γαλήνη και ειρήνη στην ψυχή μου που δεν μπορώ να την περιγράψω με λέξεις.
- Φίλε του Θεού, είπε ο Σεραφείμ, αυτή είναι η ειρήνη για την οποία μιλούσε ο Κύριος στους μαθητές Του όταν τους έλεγε: «Σας δίνω τη δική μου ειρήνη, όχι του κόσμου» (Διάλογοι)

Σε αυτές τις τελευταίες στιγμές του διαλόγου το ουράνιο με το επίγειο συμπλέκονται διαρκώς. Ο Μοτοβίλοφ κατακλύζεται από άφατη ειρήνη. Όταν προσευχόμαστε για την ειρήνη, είτε για τον κόσμο, είτε στην Εκκλησία, για το περιβάλλον μας ή για την ψυχή μας, τότε επιβεβαιώνουμε την πίστη μας. Πιστεύουμε ότι ο Θεός, του οποίου η ειρήνη υπερβαίνει κάθε εμπόδιο, θα δεχτεί την παράκλησή μας αν και δεν γνωρίζουμε ποια συνέχεια θα δώσει σε αυτή. Η προσευχή μας, ακόμα κι εκείνη του Σεραφείμ, δεν μπορεί φυσικά να θέσει τέλος στους πολέμους που διεξάγονται στα πεδία των μαχών, στα μίση και στην απελπισία που κυριαρχεί στον κόσμο. Όμως με τον μοναχό του Σαρώφ η ειρήνη γίνεται μια απτή πραγματικότητα που μπορεί κανείς να τη νιώθει με το αίσθημα μιας ανείπωτης αφθονίας και ευτυχίας. 

- Όμως, ρώτησε ξανά ο πατέρας Σεραφείμ, τι άλλο αισθάνεστε εκτός από ειρήνη;
- Μια υπέροχη γαλήνη.
- Ναι... μας γεμίζει και τους δύο με μια μακαριότητα που δεν περιγράφεται με λέξεις. (Διάλογοι)

Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, ότι αυτοί τον Θεό όψονται. Αυτός είναι ο Θεός που έχει καθαρή και ταπεινή καρδιά. Είναι καιρός να διαλύσουμε μέσα μας την εικόνα ενός Θεού που τρομοκρατεί και ενός Πατέρα που μεταχειρίζεται βία που τόσο κακό έχουν προκαλέσει στη χριστιανική πίστη. Μπορούμε με τη σαρκική καρδιά μας να αισθανθούμε αυτή την πραότητα, την τρυφερότητα του Θεού.

- Και τι άλλο αισθάνεστε;

- Ολόκληρη η καρδιά μου ξεχειλίζει από ανείπωτη χαρά...

Ό,τι αγγίζει το Άγιο Πνεύμα το αναγεννά γεμίζοντάς το χαρά. Αν από αυτή τη στιγμή αισθανόμαστε μέσα μας αυτή τη γαλήνη, την αγαλλίαση και την ευτυχία τότε πώς θα είναι η χαρά που περιμένει στους ουρανούς όσους εδώ κάτω είναι δυστυχείς; Κι εσείς, φίλε του Θεού, έχετε χύσει πολύ δάκρυ στη ζωή σας πάνω σ' αυτή τη γη. Μπορείτε, λοιπόν, να νιώσετε από τώρα με ποια χαρά θα σας ανακουφίσει ο Κύριος! (Διάλογοι) 

Η πνευματική χαρά αποτελεί θείο δώρο. Και με αυτή αποφεύγουμε δύο σκοπέλους: από τη μια να βυθιστούμε σε μια περιδίνηση γοητευτικών αλλά ψεύτικων συναισθημάτων και από την άλλη να φορέσουμε ένα προσωπείο αυστηρότητας και βαθιάς σοβαρότητας. Ο μόνος Κύριος της χαράς μας, από τον οποίο κανείς δεν μπορεί να μας αρπάξει, είναι το Πνεύμα που αναγεννά μέσα μας τη χαρά. Η χριστιανική πίστη εξαπλώθηκε στον κόσμο με τέτοια ταχύτητα ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο: επειδή είναι φορέας ενός αισθήματος απερίγραπτης χαράς.

- Φίλε του Θεού, τι άλλο νιώθετε;
- Μια εξαιρετική ζεστασιά, αποκρίθηκα. Μια θέρμη όμοια με αυτή που νιώθει κανείς σε ένα θερμό λουτρό όταν τον τυλίγει ο θερμός αέρας. (Διάλογοι)

Μέσα σε ένα απόλυτα χειμωνιάτικο σκηνικό όπου το χιόνι πέφτει μέσα στο δάσος και καλύπτει τους ώμους των δύο ανδρών εκδηλώνονται απρόσμενα αισθήματα και πρώτο από όλα η θέρμη που νιώθει ο Μοτοβίλοφ. 

Μου είπατε μόλις ότι νιώθετε ζεστασιά όπως σε ένα ατμόλουτρο. Κι όμως κοιτάξτε γύρω σας! Βλέπετε; Το χιόνι που μας σκεπάζει ή αυτό που βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας δεν λειώνει. Συνεπώς αυτή η ζεστασιά δεν βρίσκεται στην ατμόσφαιρα αλλά μέσα μας. Είναι αυτή ζεστασιά που μας ωθεί να ζητήσουμε το Άγιο Πνεύμα στην προσευχή μας όταν απευθυνόμαστε στον Θεό: «το Πνεύμα σου το Άγιον μη αντανέλης απ' εμού». (Διάλογοι)

Γονατισμένος στον βράχο του ο μοναχός είχε αντιμετωπίσει τόσο το παγερό κρύο του χειμώνα όσο και την καυτή ζέστη του καλοκαιριού. Μόνο η παρουσία του Πνεύματος μπορούσε να τον κάνει να αντέξει αυτές τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας. Ο ίδιος έλεγε ότι οι παλιοί αναχωρητές δεν φοβούνταν τη χειμωνιάτικη παγωνιά γιατί τους τύλιγε με «ζεστή γούνα» η χάρη του Αγίου Πνεύματος.

- Και η οσμή που αισθάνεστε, μοιάζει κι αυτή με αρωματικό λουτρό;
- Όχι, όχι καθόλου! Τίποτε πάνω στη γη δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτό το άρωμα.
- Φίλε του Θεού έχετε δίκαιο, τίποτε δεν συγκρίνεται με αυτό το άρωμα, την ευωδία του Αγίου Πνεύματος που μας περιβάλλει. Ποιο γήινο αντικείμενο θα μπορούσε να συγκριθεί μαζί του; (Διάλογοι)

[...] Ξαφνικά ο στάρετς αρχίζει να αναδίδει μια ευχάριστη οσμή που όμοιά της δεν υπάρχει στη γη, είναι το «αρωματικό του Αγίου Πνεύματος». Όλες οι ανθρώπινες αισθήσεις ενεργοποιούνται για να τον οδηγήσουν στην κατά το Άγιο Πνεύμα ζωή. Η εν Χριστώ ζωή βρίσκει στο πρόσωπό του το πλήρες νόημά της. Είναι η ζωή που δεν στηρίζεται σε λογικές υποθέσεις ούτε και στην ηθική των αρετών αλλά σε μια ταπεινή απλότητα που μεταβάλλει την ύπαρξη και παραδίδει το σώμα και το πνεύμα σε μια μεταμορφωτική δύναμη που αποτελεί πρόγευση της Βασιλείας των ουρανών.

Με τις λέξεις «Βασιλεία των ουρανών» ο Κύριος εννοούσε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ναι, πρόκειται για τη Βασιλεία που βρίσκεται ήδη μέσα μας και είναι η χάρη του Αγίου Πνεύματος εκείνη που μας φωτίζει και μας ζεσταίνει. Είναι η ίδια που αρωματίζει τον αέρα με τις μυρωδιές της, που τέρπει τις αισθήσεις μας με ουράνιες ηδονές και ραίνει την καρδιά μας με ανείπωτη χαρά (Διάλογοι).

Η Βασιλεία των ουρανών βρίσκεται εντός μας (Λουκ. ιζ' 2). Με τη λέξη Βασιλεία ο Κύριος, όπως μας λέει ο στάρετς, εννοούσε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Σε μια παλαιότερη εκδοχή του «Πάτερ ημών» η φράση «ελθέτω το Πνεύμα σου το Άγιο» βρισκόταν στη θέση του «ελθέτω η Βασιλεία σου» που λέμε σήμερα. Το βασίλειο αυτό είναι η χάρη του Αγίου Πνεύματος που περιέβαλε τους δύο άνδρες στη μέση του δάσους με πραότητα και ειρήνη ενώ γέμιζε τις καρδιές τους με απερίγραπτη χαρά.

Η εμπειρία που έζησε ο Μοτοβίλοφ δεν ήταν παραίσθηση αλλά πρόγευση της μεταμόρφωσης ολόκληρου του ανθρώπου στον μέλλοντα κόσμο. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία εδώ είναι η συμμετοχή όλων των αισθήσεων. Δεν έχουν νεκρωθεί, ούτε έχουν αντικατασταθεί από ένα νέο αισθητήριο όργανο, έχουν μεταμορφωθεί, δηλάδή έχουν υψωθεί σε ένα καινούργιο τρόπο λειτουργίας. Η χάρη που γίνεται αντιληπτή ως ειρήνη, ευτυχία, θέρμη, φως και ευωδία προαναγγέλλει την κατάσταση των αισθήσεων στη νέα ζωή. [...]

Είχε έρθει πλέον ο καιρός ο μυστικός διάλογος που είχε για χρόνια ο στάρετς με το θείο να συνεχιστεί δημοσίως και αυτό έγινε με τη διαμεσολάβηση του Μοτοβίλοφ. Όλοι οι άνθρωποι πρέπει να γνωρίσουν ότι είναι ικανοί να λάβουν χωρίς διακρίσεις την κλήση της ένωσης με τον Θεό η οποία δεν προορίζεται αποκλειστικά για εκείνους που διαλέγονται μέρα και νύχτα με τον Θεό αλλά μπορεί να καλλιεργηθεί επίσης από εκείνους που ζουν στον κόσμο, παντρεμένοι ή όχι, και έχουν τις ιδιαίτερες ασχολίες τους. [...] 

Όσο για τη μεταξύ μας διαφορά -εγώ είμαι μοναχός, εσείς λαϊκός- μην ανησυχείτε καθόλου. Το μόνο που απασχολεί τον Θεό είναι η ειλικρινής πίστη σε Εκείνον και τον Υιό Του τον ομοούσιο. Αυτή η απλή πίστη ανταμείβεται από τους ουρανούς με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο Θεός θέλει μια καρδιά γεμάτη με αγάπη για Εκείνον και τον πλησίον. Αυτός είναι ο θρόνος που θέλει να κάθεται ο Θεός και πάνω σε αυτόν λαμπρύνεται το μεγαλείο της ουράνιας δόξας Του. (Διάλογοι)

Πηγή: π. Μιχαήλ Ευδοκίμωφ, «Είδα τις ακτίνες του φωτός...»: Ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ και ο έσω άνθρωπος, εκδ. «Εν πλω», Αθήνα: 2010, σ. 129-151.

Με διάπυρη αγάπη συγκατέβης από τον ουρανό!

Ύμνος για τη Γέννηση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού

Με διάπυρη αγάπη, Κύριε, συγκατέβης από τον ουρανό· 

από την αιώνια άνωθεν ομορφιά, κατήλθες στον ζοφώδη πόνο·

από το αιώνιο Φως, κατήλθες στο πυκνό σκοτάδι του κακού.

Έτεινες το άγιο χέρι Σου στους ανθρώπους,

που τους στραγγάλιζε η αμαρτία.

Ο ουρανός κατεπλάγη, η γη εσείσθη!

Καλώς όρισες, Χριστέ! Χαίρετε, λαοί, και αγαλλιάσθε!

Με διάπυρη αγάπη, Θεέ,

από την οποία Συ έπλασες τον κόσμο,

εκένωσας Εαυτόν, μορφήν δούλου λαβών, τους δεσμίους για να λυτρώσεις·

για να αναπλάσεις τον οίκο του Θεού

που έφθειρε ο Αδάμ·

για να φωτίσεις τους εσκοτισμένους,

να ελευθερώσεις τους αμαρτωλούς.

Αγάπη, Εσύ, που φόβο δεν γνωρίζεις, που ουδέποτε εκπίπτεις.

Καλώς όρισες, Χριστέ! Αρχηγέ της Σωτηρίας μας!

Με διάπυρη αγάπη, Βασιλεύ του Κάλλους,

άφησες την αγγελική ακτινοβολία των Χερουβείμ

και καταδύθηκες στο σπήλαιο της ανθρώπινης ζωής,

φως και ειρήνη για να δώσεις στους απελπισμένους.

Η γη κατεπλάγη με φόβο. Πώς να χωρέσει Σε τον Αχώρητο;

Καλώς όρισες, Χριστέ! Ο κλίνας ουρανούς και συγκαταβάς!

Σε προσδοκούσε πολύ καιρόν

η Κεχαριτωμένη Παρθένος·

η γη την ανυψώνει ως Εσένα, Κύριε,

κλίμακα επουράνιο, γέφυρα μετάγουσα,

ώστε δι' αυτής Συ να συγκαταβείς και

εκ του Θρόνου Σου του επηρμένου,

να κατέλθεις από την πόλη του ουρανού,

για να φέρεις την Υγεία

και τον άνθρωπο να λυτρώσεις απ' την αμαρτία!

Παναγία Παρθένε, Χρυσούν Θυμιατήριον!

Σοι πρέπει δόξα και αίνεσι, Μητέρα Κεχαριτωμένη! 

Πηγή: Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, Ο πρόλογος της Αχρίδος: Δεκέμβριος, εκδ. «Άθως», σ. 232-233.

Έτσι ευδόκησε ο Θεός

Ο υπερήφανος δεν αναζητεί το θέλημα του Θεού, αλλά προτιμά να κατευθύνει ο ίδιος τη ζωή του. Και δεν καταλαβαίνει πως, χωρίς τον Θεό, δεν επαρκεί το λογικό του ανθρώπου για να τον καθοδηγεί. Κι εγώ, όταν εζούσα στον κόσμο προτού να γνωρίσω τον Κύριο και το Άγιο Πνεύμα, εστηριζόμουν στο λογικό μου. Όταν όμως εγνώρισα με το Άγιο Πνεύμα τον Κύριο μας Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, τότε παραδόθηκε η ψυχή μου στον Θεό και δέχομαι οτιδήποτε θλιβερό μου συμβεί και λέω: «Ο Κύριος με βλέπει... Τι να φοβηθώ;» Προηγουμένως όμως δεν μπορούσα να ζω κατ' αυτό τον τρόπο.

Για όποιον παραδόθηκε στο θέλημα του Θεού η ζωή γίνεται πολύ ευκολότερη, γιατί στις αρρώστιες, στη φτώχεια και στο διωγμό σκέφτεται: «Έτσι ευδόκησε ο Θεός και πρέπει να υπομείνω για τις αμαρτίες μου».

Να, εδώ και πολλά χρόνια πάσχω από πονοκέφαλο και δύσκολα τον υποφέρω, αλλά με ωφελεί, γιατί με την ασθένεια ταπεινώνεται η ψυχή. Η ψυχή μου επιθυμεί διακαώς να προσεύχεται και να αγρυπνεί αλλά η ασθένεια με εμποδίζει, διότι το άρρωστο σώμα απαιτεί ανάπαυση. Και παρακάλεσα πολύ τον Κύριο να με θεραπεύσει, αλλά δεν με άκουσε. Κι αυτό σημαίνει πως αυτό δεν θα ήταν προς όφελός μου.

Να όμως και μια άλλη περίπτωση, που ο Κύριος με άκουσε και με έσωσε. Σε μια γιορτή πρόσφεραν στην τράπεζα ψάρι. Ενώ λοιπόν έτρωγα, ένα κόκκαλο μπήκε πολύ βαθιά στο λαιμό μου. Επικαλέστηκα τον Άγιο Παντελεήμονα, παρακαλώντας να με θεραπεύσει, γιατί ο γιατρός του Μοναστηριού δεν θα μπορούσε να μου βγάλει το κόκκαλο από το φάρυγγα. Και μόλις είπα: «γιάτρεψέ με», η ψυχή μου πήρε απάντηση: «Βγες έξω από την τράπεζα, κάνε μια βαθιά εισπνοή και μια απότομη εκπνοή και το κόκκαλο θα βγει με αίμα». Έτσι κι έκαμα και βγήκε ένα μεγάλο κόκκαλο με αίμα. Και κατάλαβα πως, αν ο Κύριος δεν με θεραπεύει από τον κεφαλόπονο, αυτό σημαίνει ότι είναι ωφέλιμο για την ψυχή μου να υποφέρω τον πόνο. [...]

Όταν η χάρη είναι μαζί μας, είμαστε δυνατοί στο πνεύμα. Όταν όμως την χάσομε, βλέπομε την αδυναμία μας, βλέπομε πως χωρίς τον Θεό δεν μπορούμε ούτε να σκεφτούμε το καλό. Πώς μπορείς να ξέρεις αν ζεις σύμφωνα με το θέλημα του Θεού; Να η ένδειξη: Αν στενοχωριέσαι για κάτι, αυτό σημαίνει πως δεν παραδόθηκες τελείως στο θέλημα του Θεού, έστω κι αν σου φαίνεται πως ζεις σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Όποιος ζει κατά το θέλημα του Θεού, αυτός δεν μεριμνά για τίποτε. Κι αν κάτι του χρειάζεται, παραδίνει τον εαυτό του και την ανάγκη του στον Θεό. Κι αν πάρει ό,τι θέλει, μένει ήρεμος, σαν να το είχε. Ψυχή που παραδόθηκε στο θέλημα του Θεού δεν φοβάται τίποτε: ούτε θύελλες ούτε ληστές ούτε τίποτα άλλο. Ό,τι κι αν έλθει, λέγει: «Έτσι ευδοκεί ο Θεός», κι έτσι διατηρείται η ειρήνη στην ψυχή και στο σώμα. Το καλύτερο έργο είναι να παραδοθούμε στο θέλημα του Θεού και να βαστάζομε τις θλίψεις με ελπίδα. Ο Κύριος βλέποντας τις θλίψεις μας δεν θα επιτρέψει ποτέ κάτι που να ξεπερνά τις δυνάμεις μας. Αν οι θλίψεις μας φαίνονται υπερβολικές, αυτό σημαίνει πως δεν έχομε παραδοθεί στο θέλημα του Θεού. [...]

Όποιος κάνει το θέλημα του Θεού, είναι ευχαριστημένος με όλα, έστω κι αν είναι φτωχός και ίσως ασθενής και πάσχει, γιατί τον ευφραίνει η χάρη του Θεού. Όποιος όμως δεν είναι ικανοποιημένος με την μοίρα του και γογγύζει για την αρρώστια του ή εναντίον εκείνου που τον προσέβαλε, αυτός να ξέρει πως κατέχεται από υπερήφανο πνεύμα και έχασε την ευγνωμοσύνη για τον Θεό. Αλλ' ακόμα και σε μια τέτοια περίπτωση μη στενοχωριέσαι, αλλά ζήτησε μ' επιμονή από τον Κύριο πνεύμα ταπεινό. Κι όταν έλθει σε σε το ταπεινό Πνεύμα του Θεού που αναζητάς, τότε θα Τον αγαπήσεις και θα έχεις βρει ανάπαυση, παρ' όλες τις θλίψεις σου. Ψυχή που απέκτησε την ταπείνωση θυμάται πάντα τον Θεό και αναλογίζεται: «Ο Θεός με έκτισε, έπαθε για μένα, συγχωρεί τις αμαρτίες μου και με παρηγορεί, με τρέφει και φροντίζει για μένα. Γιατί λοιπόν να μεριμνώ εγώ για τον εαυτό μου ή τι έχω να φοβηθώ, έστω κι αν με απειλεί ο θάνατος;» [...]

Κάθε ψυχή που ταράζεται από οποιαδήποτε αιτία πρέπει να καταφεύγει στον Κύριο και ο Κύριος θα την καθοδηγήσει. Αυτό όμως γίνεται κυρίως σε καιρό συμφοράς και απροσδόκητου συγχύσεως – κανονικά πρέπει να ρωτάμε τον πνευματικό, γιατί αυτό είναι ταπεινότερο. [...]

Και όλα, όλα δίνουν τότε αγάπη στην καρδιά, διότι όλα είναι του Θεού. Ο Κύριος νουθετεί με το έλεος Του τον άνθρωπο, για να δέχεται μ' ευγνωμοσύνη τις θλίψεις. Ποτέ σ' όλη μου τη ζωή, ούτε μια φορά δεν εγόγγυσα για τις θλίψεις, αλλά τα δεχόμουν όλα σαν φάρμακο από τα χέρια του Θεού και πάντα Τον ευχαριστούσα και γι' αυτό ο Κύριος μου έδωσε να υπομένω ελαφρά τον αγαθό ζυγό Του. Όλοι οι κάτοικοι της γης υφίστανται αναπόφευκτα θλίψεις. Και παρόλο που δεν είναι μεγάλες οι θλίψεις που παραχωρεί ο Κύριος, όμως φαίνονται στους ανθρώπους αφόρητες και συντριπτικές. Κι αυτό γίνεται, διότι οι άνθρωποι δεν θέλουν να ταπεινωθούν ενώπιον του Θεού και να παραδοθούν στο θέλημά Του. Όσοι όμως άφησαν τον εαυτό τους στο θέλημα του Θεού , αυτούς τους καθοδηγεί ο Ίδιος ο Κύριος με τη χάρη Του και υπομένουν με ανδρεία τα πάντα για χάρη του Θεού, τον Οποίο αγάπησαν και με τον Οποίο θα δοξάζονται αιώνια. Όταν η Παναγία βρισκόταν κοντά στον Σταυρό, η θλίψη Της ήταν ακατάληπτα μεγάλη, επειδή Αυτή αγαπούσε τον Υιό της περισσότερο απ' ό,τι μπορεί κανείς να φαντασθεί. Κι εμείς ξέρομε πως όσο μεγαλύτερη είναι η αγάπη, τόσο μεγαλύτερη είναι και η λύπη. Κατά την ανθρώπινη φύση η Θεοτόκος δεν θα μπορούσε με κανένα τρόπο να μην υποκύψει στις θλίψεις Της.  Παραδόθηκε όμως στο θέλημα του Θεού και το Άγιο Πνεύμα Την ενίσχυσε ν' αντέξει στον πόνο της. Μετά την Ανάληψη του Κυρίου η Παναγία έγινε η μεγάλη παρηγοριά στις θλίψεις για όλο τον λαό του Θεού. Ο Κύριος έδωσε επί γης το Άγιο Πνεύμα και όσοι Το έλαβαν αισθάνονται τον παράδεισο μέσα τους. Ίσως πεις: Γιατί λοιπόν δεν έχω κι εγώ μια τέτοια χάρη; Διότι συ δεν παραδόθηκες στο θέλημα του Θεού, αλλά ζεις κατά δικό σου θέλημα. Παρατηρήστε εκείνον που αγαπά το θέλημά του. Αυτός δεν έχει ποτέ ειρήνη στην ψυχή και δεν ευχαριστιέται με τίποτε. Γι' αυτόν όλα γίνονται όπως δεν έπρεπε. Όποιος όμως δόθηκε ολοκληρωτικά στο θέλημα του Θεού, έχει την καθαρή προσευχή και η ψυχή του αγαπά τον Κύριο.

Έτσι δόθηκε στον Θεό η Υπεραγία Παρθένος: «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου». Αν λέμε κι εμείς το ίδιο: «Ιδού ο δούλος Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου», τότε τα Ευαγγελικά λόγια του Κυρίου, που εγράφτηκαν με το Άγιο Πνεύμα, θα ζούσαν μέσα στις ψυχές μας, η αγάπη του Θεού θα βασίλευε σ' όλο τον κόσμο και η ζωή στη γη θα ήταν απερίγραπτα ωραία. Αλλά παρόλο που τα λόγια του Κυρίου ακούγονται τόσους αιώνες σ' όλη την οικουμένη, οι άνθρωποι όμως δεν τα καταλαβαίνουν και δεν θέλουν να τα παραδεχθούν. Όποιος όμως ζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αυτός θα δοξασθεί και στον ουρανό και στη γη. Όποιος παραδόθηκε στο θέλημα του Θεού, απασχολείται μόνο με τον Θεό. Η χάρη του Θεού τον βοηθά να παραμένει στην αδιάλειπτη προσευχή. Κι όταν ακόμα εργάζεται ή μιλάει, η ψυχή του είναι απορροφημένη από τον Θεό και γι' αυτό ο Κύριος την πήρε υπό την προστασία Του. Η Παράδοση λέει πως κατά τη φυγή στην Αίγυπτο η Αγία Οικογένεια συνάντησε στο δρόμο ένα ληστή, αλλά δεν Τους έκαμε κανένα κακό. Όταν μάλιστα ο ληστής είδε το Νήπιο, είπε πως αν γινόταν ο Θεός άνθρωπος, δεν θα ήταν ωραιότερος από αυτό το Νήπιο, και τους άφησε να φύγουν ανενόχλητοι. Αξιοθαύμαστο πράγμα: Ληστής που δεν σπλαχνίζεται κανένα σαν θηρίο, ούτε προσέλαβε ούτε λύπησε την Αγία Οικογένεια. Η ψυχή του ληστή σαν είδε το Νήπιο και την ταπεινή Μητέρα Του συγκινήθηκε και την άγγιξε η χάρη του Θεού. Το ίδιο συνέβαινε και στα άγρια θηρία, που μόλις αντίκριζαν τους άγιους μάρτυρες ή τους όσιους καταπραΰνονταν και δεν τους έκαναν κακό.

Αλλά κι οι δαίμονες ακόμα φοβούνται την πράα και ταπεινή ψυχή, που τους νικά με την υπακοή, την εγκράτεια και την προσευχή. Και πάλι πράγμα παράδοξο: ο ληστής λυπήθηκε το Νήπιο – Κύριο, ενώ οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι Τον παρέδωσαν στον Πιλάτο για να σταυρωθεί. Κι αυτό γιατί δεν προσεύχονταν και δεν ζητούσαν από τον Θεό σύνεση, πώς και τι να κάνουν. Έτσι, πολλές φορές οι κυβερνήτες και γενικά οι άνθρωποι ζητούν μεν το αγαθό, αλλά δεν ξέρουν που είναι αυτό το αγαθό. Δεν ξέρουν πώς το αγαθό βρίσκεται στον Θεό και μας δίνεται από τον Θεό. Είναι ανάγκη να προσευχόμαστε πάντοτε, για να μας νουθετεί ο Κύριος τι και πώς πρέπει να κάνομε, και ο Κύριος δεν θα επιτρέψει να παραπλανηθούμε. Ο Αδάμ δεν είχε τη σύνεση να ρωτήσει τον Κύριο για τον καρπό που του έδωσε η Εύα και γι ‘ αυτό έχασε τον Παράδεισο. Ο Δαβίδ δεν ερώτησε τον Κύριο: «Θα ήταν άραγε καλό για μένα να πάρω τη γυναίκα του Ουρία;» κι έπεσε στα αμαρτήματα του φόνου και της μοιχείας. Έτσι κι όλοι οι άγιοι που αμάρτησαν, αμάρτησαν γιατί δεν επεκαλούντο τη βοήθεια του Θεού για να τους φωτίσει. Ο Όσιος Σεραφείμ του Σαρώφ είπε: «Όταν μιλούσα από το νου μου, συνέβαιναν λάθη». Υπάρχουν όμως και αναμάρτητα λάθη που οφείλονται στην ατέλεια του ανθρώπου. Τέτοια βλέπομε ακόμη και στην Παναγία. Λέγεται στο Ευαγγέλιο πως όταν επέστρεφε η Παναγία με τον Ιωσήφ από την Ιερουσαλήμ, ενόμισε πως ο Υιός της βάδιζε μαζί με τους συγγενείς ή τους γνωστούς... Και μόνο μετά τριών ημερών αναζήτηση Τον βρήκαν στο Ιερό των Ιεροσολύμων να συνομιλεί με τους πρεσβυτέρους. Συνεπώς μόνον ο Κύριος είναι παντογνώστης, ενώ όλοι εμείς, όποιοι κι αν είμαστε, πρέπει να προσευχόμαστε στον Θεό ζητώντας σύνεση και να ρωτάμε τον πνευματικό μας, για ν' αποφύγομε τα λάθη. [...]

Πόσο φανερό είναι για μένα πως ο Κύριος μας κατευθύνει. Χωρίς Αυτόν δεν μπορούμε ούτε να σκεφθούμε το αγαθό. [...]

Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης

Αποδελτίωση: Απόψεις για τη Μονή Βατοπαιδίου (και όχι μόνο) (14/5/2009)