Η αύρα της κλήσης σου, Αββά

Νουθεσίες

Μου 'λεγες, Αββά:

Πρόσεξε το διασκορπισμό του νου

τη σιωπή αγάπησε

δάμασε τις αισθήσεις

τα συναισθήματα έλεγξε

να βλέπεις και να μη βλέπεις, κόρη

ν' ακούεις και να μην ακούς

όλους ν' αγαπάς 

και κανέναν μην αγαπάς·*

μα πάνω απ' όλα η ταπείνωση.

Σ' άκουγα σκεφτική, Αββά

του κόσμου η σοφία

αντίθετη προς τη σοφία την άνωθεν

το διασκορπισμό του νου

πολυπραγμοσύνη θεωρεί

τη σιωπή, αντικοινωνικότητα

τον έλεγχο των αισθήσεων, πουριτανισμό

την αμαρτία, σκέψη αποκλίνουσα των τολμηρών

την αγία ταπείνωση, μωρία.

Αντίθετη προς τον τυφώνα

η αύρα της κλήσης σου, Αββά.

Μου 'λεγες:

Μέγας ο αγών κατά των παθών, κόρη

αλλά χάριτι Θεού

όλα κατορθούνται

και τη Αυτού βοηθεία

τα αδύνατα δυνατά γίνονται.**

* Σημ. 1: «Ν' αγαπάς όλους, αλλά κανέναν παθιασμένα.» Νουθεσίες του γέροντα Ιερωνύμου της Αίγινας.

** Σημ. 2: Λόγια του γέροντα Ιωσήφ του Ησυχαστή.

Κατίνα Γιαννάκη-Παπαστυλιανού
Πηγή: περιοδικό Ακτή, έτος κβ', τεύχ. 85, Χειμώνας 2010, Λευκωσία, σ. 10

Χριστός με σκουλαρίκι!

Στον νότιο τοίχο* υπάρχει η μεγάλη τοιχογραφία της Παναγίας της Αρακιώτισσας, όπου άγγελοι δεόμενοι στα δεξιά και στα αριτερά της με συγκλονισμό κρατούν τα σύμβολα του πάθους, τον Σταυρό, τον σπόγγο και τη λόγχη. Πρόκειται για πρώιμη απεικόνιση της Παναγίας του Πάθους.

Η Παναγία είναι θλιμμένη και στην κεφαλή φορά ένα βαθύ κόκκινο μαφόριο, το οποίο φτάνει μέχρι τα πόδια. Πίσω από τη Θεοτόκο υπάρχει ένας μεγαλοπρεπής θρόνος με πολλές επιγραφές και προσευχές γραμμένες στους τοίχους.

Τα χρώματα είναι σκούρα, ενώ τα αμυγδαλόσχημα μάτια της είναι τόσο γραμμικά και επιτηδευμένα που η ματιά της Θεοτόκου ενώνεται με τη ματιά του βρέφους Ιησού. Φαίνεται δηλαδή να μη βλέπει εμάς, αλλά να συνομιλεί, ως εκπρόσωπος του ανθρωπίνου γένους, με το βρέφος Ιησού.

Σε αυτή τη βαθυστόχαστη συνομιλία των χρωμάτων και των κινήσεων, υπάρχει και μια λεπτομέρεια που προσδίδει γραφικότητα. Αν προσέξουμε καλά τον Ιησού θα δούμε ότι στο αφτί Του φοράει ένα σκουλαρίκι. Το ίδιο κόσμημα βλέπουμε και στην τοιχογραφία που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την Παναγία, όπου ο Ιησούς αγκαλιάζεται «χερσί πρεσβυτικαίς» από τον Συμεών. Το σκουλαρίκι στο Βυζάντιο ονομαζόταν σχολαρίκιον και το φορούσαν οι μαθητές της Στρατιωτικής Σχολής Κωνσταντινουπόλεως για να διακρίνονται, αφού προορίζονταν για μέλη της αυτοκρατορικής φρουράς. Επειδή ονομάζονταν σχολάριοι, τα ενώτια που έφεραν ως διακριτικό τους γνώρισμα ονομάστηκαν σχολαρίκια. Έτσι, από το σχολάριον φτάσαμε στο σημερινό σκουλαρίκι.

Τώρα, γιατί να φορεί σκουλαρίκι ο Χριστός; Διότι είναι ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού και το μοναχοπαίδι της Παναγίας. Κι αυτό παραπέμπει σ' ένα πολύ παλιό έθιμο. Θυμάμαι τη γιαγιά μου τη Μυροφόρα που έζησε 97 χρόνια, που μου έλεγε ότι όταν ήταν νέα στο χωριό της, την Κάτω Ζώδεια, οι πλούσιες οικογένειες είχαν το έθος να βάζουν χρυσό σκουλαρίκι στο δεξί αφτί του μοναχογυιού τους. Όταν το παιδί μεγάλωνε και παντρευόταν του έβγαζαν το σκουλαρίκι και του έλεγαν: «Γυιε μου, τώρα εσύ θα πάρεις γυναίκα με σκουλαρίκι, δεν θα φοράς σκουλαρίκι.»

Όταν τη ρώτησα «γιατί έβαζαν σκουλαρίκι στον μοναχογυιό, γιαγιά;», μου έδωσε μια άκρως παιδαγωγική απάντηση: «Του έβαζαν σκουλαρίκι διότι δεν είχε άλλα αδέλφια για να ξεχωρίζει μέσα στο χωριό και έτσι να τον προσέχουμε, να τον φροντίζουμε, να μην τον πληγώνουμε και να τον αγαπούμε περισσότερο. Είχε ανάγκη από ειδική σημασία, αφού δεν είχε αδέλφια και αδελφές για να του τη δώσουν. Κι όταν έβρισκε σημασία και αγάπη από τη γυναίκα του όταν παντρευόταν, έβγαζε το σκουλαρίκι.»

Θυμάμαι, σε μια επίσκεψή μου στο Γυμνάσιο Κάτω Πύργου, μοίραζα στα παιδιά της Γ' Λυκείου την εικόνα της Παναγίας της Αρακιώτισσας. Οπόταν, ένα παιδί μου λέει χαμηλόφωνα: «Πάτερ, είναι αμαρτία να φορείς σκουλαρίκι; Θυμώνει η καθηγήτρια και λέει ότι είναι αμαρτία.» Του λέω: «Γυιε μου, αφού και ο Χριστός, ο Θεός, που τώρα σου έδωσα, φορεί σκουλαρίκι.» «Μα πού πάτερ;» μου λέει το παιδί. «Κοίταξε την εικόνα καλά» του απαντώ. Τότε αυτός βγάζει μια φωνή θριαμβευτική: «Κυρία και ο Χριστός φόρεσε σκουλαρίκι.» Του λέω: «Θες να μάθεις και γιατί;» Και αφού του είπα την ιστορία της γιαγιάς Μυροφόρας, στο τέλος του λέω: «Εάν και εσύ γυιε μου έχεις ανάγκη από ειδική σημασία, από περισσότερη αγάπη, φόρεσε σκουλαρίκι. Εάν όμως έχεις αυτή την αγάπη από τους συμμαθητές σου, από το περιβάλλον σου και την οικογένειά σου είναι περιττό.»

Βλέπουμε λοιπόν ότι και οι χαριτωμένες λεπτομέρειες έχουν τη δική τους ιστορία στη λαϊκή παράδοση και στη θεολογία.

Πηγή: Μητροπολίτης Μόρφου κ. Νεόφυτος, Ιερά Μονή Παναγίας του Άρακα, εκδ. «Θεομόρφου», σ. 23-27

* Σημείωση: Το απόσπασμα αναφέρεται στην Ι.Μ. Παναγίας του Άρακα που βρίσκεται στο χωριό Λαγουδερά της επαρχίας Λευκωσίας. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στο 1192.

Ο μεγαλύτερος πατέρας της Κύπρου

 

[...] Μεταξύ των Αγίων της Κυπριακής Εκκλησίας, αλλά και σύνολης της Ορθοδοξίας, ξεχωρίζει και ο δικός μας Μέγας Άγιος, ο Άγιος Επιφάνιος.

Για τον άγιο Επιφάνιο, δυστυχώς, οι πιο πολλοί από μας λίγα γνωρίζομε, αν και για 36 ολόκληρα χρόνια διετέλεσε Επίσκοπος της αρχαίας πόλεως Κωνσταντίας* (της Σαλαμίνας δηλαδή) και ταυτόχρονα υπήρξε και Αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Καταγόταν, βέβαια από την Παλαιστίνη και ήρθε με πρόνοια του Θεού να επισκεφθεί τον γέροντά του τον άγιο Ιλαρίωνα, που ασκήτευε στην Κύπρο. Τότε χήρευσε ο θρόνος του Αρχιεπισκόπου, γι' αυτό και ο άγιος Ιλαρίωνας αλλά και η Σύνοδος και ο λαός της νήσου μας, παρά την επίμονη άρνησή του, τον εξέλεξαν Αρχιεπίσκοπό τους.

Ο Άγιός μας διέθετε, όχι μόνο για την εποχή του, αλλά και για τα σημερινά δεδομένα, μια τεράστια μόρφωση. Μέσα στα έργα του, που δεν είναι λίγα, τον βλέπομε να κατέχει σχεδόν απ' έξω τόσο την Παλαιά όσο και την Καινή Διαθήκη. Αλλά δεν ήταν μόνο άριστος γνώστης της Αγίας Γραφής. Μπορούσε να την ερμηνεύει ορθόδοξα και με αγιογραφικά επιχειρήματα να αποστομώνει έτσι τους πολλούς αιρετικούς.

Όμως η μόρφωσή του είχε και μια άλλη καταπληκτική ευρύτητα. Ήταν μελετητής των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, Πυθαγόρα, Πλάτωνα, Αριστοτέλη κ.ά. Μέσα στα κείμενά του μας παραθέτει πληροφορίες για τη ζωή, την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα πολλών αρχαίων λαών. Ακόμη θαυμάζομε πως ο Άγιος γνώριζε για τις ιδιότητες των δένδρων, των φυτών, των λουλουδιών. Επίσης ήξερε ο Άγιος για τη συμπεριφορά των ζώων. Και αυτό που πιο πολύ μας καταπλήσσει είναι οι πολλές γνώσεις του για τον κόσμο της θάλασσας, για τον ορυκτό πλούτο της γης, για τις γεωγραφικές ζώνες του πλανήτη μας. Όλα όμως αυτά δεν στάθηκαν πειρασμός και σκάνδαλο για τον Άγιο, όπως συνέβηκε με πολλούς αιρετικούς. Αντίθετα τα χρησιμοποιούσε ως εργαλείο, για τη δόξα του Θεού και την υπεράσπιση της Ορθόδοξης πίστης, της οποίας ήταν ακραίος πρωταθλητής.

Ο άγιος Ιερώνυμος, ένας σύγχρονός του Άγιος, ο οποίο τον γνώριζε προσωπικά, μας πληροφορεί ότι ο άγιος Επιφάνιος μιλούσε πέντε γλώσσες: Ελληνικά, Εβραϊκά, Λατινικά, Κοπτικά, Συριακά.

Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στην Παλαιστίνη. Γεννήθηκε το 310 μ.Χ. Από μικρός φαίνεται να ορφάνεψε. Η πρόνοια του Θεού όμως τον βοήθησε να γνωρίσει τον Χριστό και να βαπτισθεί.

Νέος ταξιδεύει στην Αλεξάνδρεια. Ήθελε φαίνεται να γνωρίσει τους μεγάλους ασκητές της Αιγύπτου και προπαντός να έλθει σε επικοινωνία με τον τότε γίγαντα της Ορθοδοξίας Μέγα Αθανάσιο. Οι εμπειρίες του στην Αίγυπτο στάθηκαν καθοριστικές. Ποτέ του δεν λησμόνησε τον Μέγα Αθανάσιο, γι' αυτό και πολλές φορές μέσα στα έργα του τον αναφέρει με θαυμασμό και παραπέμπει στις διδαχές του.

Αλλά στην Αίγυπτο γνώρισε και τους μεγάλους μοναχούς και εραστές της ασκητικής ζωής. Γι' αυτό και γυρίζοντας πίσω στην Παλαιστίνη, με τη βοήθεια του Θεού, ιδρύει ο ίδιος Μοναστήρι, το «Παλαιόν», όπως το ονόμασε, στο οποίο διετέλεσε και ηγούμενός του για 30 χρόνια. Την αγάπη του για τον Μοναχισμό τη διατήρησε μέχρι τέλους της ζωής του. Γι' αυτό και ερχόμενος στην Κύπρο συστηματοποιεί και ενισχύει τον Κοινοβιακό Μοναχισμό. Ο ίδιος, βέβαια, ζούσε πολύ ασκητικά.

Όμως, κάτι άλλο στάθηκε ως πόνος μεγάλος του Αγίου από την εμπειρία του στην Αλεξάνδρεια. Άκουσε και γνώρισε εκεί για τις μεγάλες αιρέσεις. Και πρώτα για την αίρεση του σατανοκίνητου Αρείου, ο οποίος δυστυχώς, ήταν κληρικός της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας και δίδασκε, όπως και οι σημερινοί Ιεχωβάδες, ότι ο Χριστός είναι κτίσμα και όχι Θεός. Φαίνεται μάλιστα να συζήτησε και μαζί του. Επίσης έμαθε και για τις αιρέσεις των Γνωστικών. Οι Γνωστικοί ήταν πολύ επικίνδυνοι αιρετικοί. Ανακάτευαν τα χριστιανικά δόγματα με τις ελληνικές φιλοσοφίες και τις εθνικές ασχημοσύνες. Και έτσι παρέσυραν πολλούς. Μάλιστα, αναφέρεται στον βίο του ότι προσπάθησαν αυτοί οι Γνωστικοί κάποια φορά να παρασύρουν στις αιρέσεις και στις αισχρές πράξεις τους και τον Άγιο. Αλλά αυτός, παρά το νεαρό της ηλικίας του, στάθηκε ακλόνητος βράχος πίστεως και ηθικής. Και όχι μόνο δεν παρασύρθηκε αλλά, φαίνεται, πως από τότε έβαλε ως στόχο του να γίνει σφοδρός πολέμιος των αιρετικών και των Γνωστικών.

Και με τη δύναμη του Τριαδικού Θεού τα κατάφερε. Αργότερα, όταν ήλθε στην Κύπρο μας έγραψε και ευτυχώς διασώζονται δύο περισπούδαστα έργα του. Το ένα λέγεται «Αγκυρωτός», που σημαίνει πως όσοι το διαβάζουν στηρίζονται πάνω στην άγκυρα της διδασκαλίας του, που είναι η πίστη της Εκκλησίας μας και παραμένουν σταθεροί και δεν φοβούνται τις απειλές και τις φουρτούνες των αιρέσεων. Και το άλλο ονομάζεται «Πανάριον», όπου μας παρουσιάζει και ανατρέπει συγχρόνως 80 αιρέσεις. «Πανάριον» θα πει, λέγει ο ίδιος ο Άγιος, πανέρι ή κιβώτιο ή αποθήκη φαρμάκων, που σημαίνει πως, αν κάποιον τον προσβάλει οποιαδήποτε αίρεση ή ακόμη και αν τον πληγώσει με το δηλητήριό της, μπορεί να έχει ως εύκαιρο φαρμακείο το έργο του Αγίου και να το χρησιμοποιεί ως αντίδοτο με τα φάρμακα που διαθέτει.

Βέβαια, ο Άγιος δεν πολέμησε τους αιρετικούς μόνο με τα γραπτά του κείμενα. Πολλές φορές ύψωσε το ανάστημά του και συζήτησε μαζί τους. Παρέστη ακόμη ανάγκη να μεταβεί σε αρκετές περιπτώσεις και στο εξωτερικό και να πάρει μέρος σε Συνόδους, όπως στη Β' Οικουμενική το 381, και να υπερασπιστεί την ορθόδοξη πίστη. Πήγε και στην Κωνσταντινούπολη, έφθασε και μέχρι τη Ρώμη.

Αλλά και η φήμη του ως Αγίου ξεπέρασε τα μικρά όρια της Κύπρου. Ενόσω ζούσε θαυματουργούσε. Θεράπευε τους χωλούς, τους κωφούς και προπαντός τους καρκινοπαθείς. Όταν πήγαινε σε μια ενορία ή σε ένα χωριό, για να λειτουργήσει, δεν τον άφηναν να φύγει. Μετά τη Λειτουργία το πλήθος του κόσμου που μαζευόταν δεν έφευγε, αλλά έμενε, για να τον ακούσουν να τους διδάσκει και να θεραπεύει τους ασθενείς τους. Κι όταν έφθανε η νύκτα, τον κρατούσαν από τα πόδια και τον παρακαλούσαν να μη φύγει. «Μείνε ακόμη λίγο μαζί μας, Πατέρα», του έλεγαν!

Τόση ήταν η αγάπη του κόσμου και η εμπιστοσύνη που έτρεφαν στο πρόσωπό του, ώστε, σε θέματα πίστεως έλεγαν: «Αφού αυτό το λέει ο Επιφάνιος, τότε αυτό είναι το ορθό»!

Εντύπωση μας κάνει πως ενώ πολλούς άλλους σύγχρονούς του Πατέρες οι αιρετικοί αυτοκράτορες τους κατεδίωξαν ή τους εξόρισαν, όπως τον Μ. Αθανάσιο, τον Μ. Βασίλειο, όμως τον Άγιο Επιφάνιο κανένας δεν τόλμησε να τον πολεμήσει, γιατί είχε ακαταμάχητη ασπίδα την αγάπη του λαού του. Στα χρόνια της Αρχιερατείας του η Εκκλησία της Κύπρου γνώρισε μέρες πνευματικής δόξας. Ο ίδιος ο Άγιος περιήλθε όλη την Κύπρο και με τη δύναμη της άγιας προσωπικότητάς του κατόρθωσε ώστε να μη μείνει ούτε ένας ειδωλολάτρης, αλλ' ούτε και ένας αιρετικός στο νησί.

Η φήμη του ως μεγάλου Αγίου και Πατέρα της Εκκλησίας μας φαίνεται και από το γεγονός ότι η Έβδομη Οικουμενική Σύνοδος τον ονομάζει Πατέρα και Διδάσκαλο της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας.

Οι μαθητές του μετά τον θάνατό του που συνέβηκε το 403 μ.Χ. έκτισαν στη Σαλαμίνα μεγαλοπρεπέστατο ναό (επτάκλιτη βασιλική) στο όνομά του. Η μνήμη του εορτάζεται στις 12 Μαΐου. [...]

Πηγή: Ο Άγιος Επιφάνιος: Ο μεγαλύτερος Πατέρας και Διδάσκαλος της Κυπριακής Εκκλησίας και Μέγας Άγιος, έκδ. Γραφείου Θρησκευτικής Διαφωτίσεως Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου.

* Σημείωση: Κωνσταντία ήταν το βυζαντινό όνομα της αρχαίας πόλης της Σαλαμίνας της Κύπρου, η οποία βρίσκεται σήμερα στην περιοχή της κατεχόμενης Αμμοχώστου.

Οι πέντε δρόμοι

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος πρακτικά μας δείχνει πέντε δρόμους της μετανοίας. Μας λέγει:

Πρώτος δρόμος μετανοίας είναι ν’ αυτοκαταδικάζεσαι για τις αμαρτίες σου. Ο Κύριος εκτιμά ιδιαίτερα αυτή σου την πράξη. Αυτός που μόνος του καταδίκασε τ’ αμαρτήματά του πολύ δύσκολα θα τα επαναλάβει. Η έγκαιρη εξέγερση της συνειδήσεως σου διά της αυτοκατηγορίας δεν θα έχει κατήγορο στο ουράνιο κριτήριο.

Δεύτερος αξιόλογος δρόμος μετανοίας είναι να μη βαστάς κακία για κανένα, ακόμα και γι’ αυτούς τους εχθρούς σου. Να συγκρατείς πάντοτε την οργή σου, να συγχωρείς τ’ αμαρτήματα των άλλων, γιατί έτσι θα εξαλείψει και τα δικά σου ο Κύριος. Είναι αυτό ένα αποτελεσματικό καθαρτικό, αφού μας το υπέδειξε ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: Αν συγχωρέσετε τους χρεώστες σας, τότε θα σας συγχωρήσει σίγουρα και ο ουράνιος πατέρας μας (Ματθ. 6. I).

Τρίτος ασφαλής δρόμος μετανοίας είναι η ορθή, θερμή και εκ βαθέων καρδιακή προσευχή. Μη λησμονάμε την ευαγγελική χήρα που επέμενε στο αίτημα της στον δύστροπο δικαστή και τελικά έλαβε το ποθούμενο (Λουκ. 18, 1-8). Αν εκείνη έλαβε για την επιμονή της από τον αδιάντροπο δικαστή, πόσο μάλλον εμείς που έχουμε ουράνιο πατέρα ήμερο, φιλικό και φιλάνθρωπο και οπωσδήποτε θα μας δωρίσει τα προς τη σωτηρία μας αιτήματα.

Τέταρτος σίγουρος δρόμος μετανοίας είναι της ελεημοσύνης, που η δύναμή της είναι ανέκφραστα μεγάλη. Ο προφήτης Δανιήλ είπε στον βασιλέα Ναβουχοδονόσορα να ξεπλύνει τις πολλές αμαρτίες του μ’ ελεημοσύνη και τ’ ανομήματά του με το να ευσπλαγχνισθεί τους φτωχούς. Η αγάπη είναι ικανή να εξαλείψει αμαρτήματα. Ο μετανοημένος παραβάτης με τη φιλανθρωπία επανορθώνει τα πάντα με τον αγώνα του και τη χάρη του Θεού.

Πέμπτος δρόμος σταθερός ο συνδυασμός πηγαίας μετριοφροσύνης κι εγκάρδιας ταπεινοφροσύνης. Μάρτυρας προς τούτο ο τελώνης της ευαγγελικής παραβολής. Η γνήσια ταπεινοφροσύνη του αποτίναξε όλο το βαρύ φορτίο των αμαρτημάτων του.

Καταλήγει λοιπόν, αγαπητοί μου αδελφοί, ο ιερός Χρυσόστομος: Να καταδικάζουμε τις αμαρτίες μας, να συγχωρούμε τις αμαρτίες των αδελφών μας, να ‘χουμε κερδοφόρα προσευχή, καρπούς ελεημοσύνης και ταπεινοφροσύνης, δίχως να καθυστερούμε, δίχως να χάνουμε ούτε μία μέρα και ώρα βαδίζοντας τους πέντε αυτούς σωτήριους δρόμους καθημερινά.

Μοναχός Μωυσής Αγιορείτης, Χριστός χριστιανούς χαρά χαρίζει, εκδ. «Τήνος»

Αποδελτίωση: Θησαυρός Γνώσεων και Ευλαβείας (8/4/2011)

Τί μήτερ αἰτεῖς;

Ανήμερα της γιορτής της μητέρας, θυμόμαστε και ευχαριστούμε για τις ακατάπαυστες ικεσίες της τη Μητέρα του Χριστού μας και Μητέρα απάντων, την Παναγία μας. Το παρακάτω απόσπασμα αναφέρεται στη συνομιλία Μητέρας και Υιού, όπως τη συνέλαβε ο αγιογράφος, σε μία υπέροχη τοιχογραφία της Ι.Μ. Παναγίας του Άρακα στην επαρχία Λευκωσίας της Κύπρου:
 

Όπως κοιτάζουμε προς το ιερό βήμα, στα αριστερά του εικονοστασίου βλέπουμε τον Χριστό τον Αντιφωνητή όρθιο και στα δεξιά του τη Θεοτόκο την Ελεούσα. Το επίθετο Ελεούσα πιθανώς να άρχισε να αποδίδεται στην Παναγία, όταν έφτασε στην Κύπρο η Παναγία η Ελεούσα του Κύκκου. Επίσης, το επίθετο Αντιφωνητής το συναντάμε και στη Μονή του Χριστού Αντιφωνητή που ευρίσκεται παρά την Καλογραία στον κατεχόμενο Πενταδάκτυλο. Ίσως, ο Αψευδής [ενν. τον αγιογράφο του ναού] να γνώριζε για την Ελεούσα του Κύκκου, αλλά και για τον Αντιφωνητή του Πενταδακτύλου, κι έτσι έδωσε αυτά τα επίθετα στις δύο ωραιότατες και κατανυκτικές τοιχογραφίες του Χριστού και της Παναγίας.

Ο Αντιφωνητής αυτός είναι ο ωραιότερος Χριστός που έχει η Κύπρος. Μάλιστα, όταν πλησιάζουμε κοντά στο πρόσωπό Του θα δούμε ότι η κάθε τρίχα της γενειάδας Του έχει χαρακτήρα, αφού είναι ζωγραφισμένη με τελείως διαφορετικό τρόπο. Δηλαδή, ο αγιογράφος αυτός όταν ζωγράφιζε τη γενειάδα του Χριστού, σεβάστηκε και την τελευταία Του τρίχα. Κι εδώ να θυμηθούμε το Ευαγγελικό: «Καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ὑμῶν πᾶσαι εἰσίν ἠριθμημέναι», οπόταν, αφού είναι αριθμημένες μπορούν και να ζωγραφιστούν.

Στην άλλη τοιχογραφία βλέπουμε την Παναγία την Ελεούσα να κρατεί ένα ειλητάριο, στο οποίο αναγράφεται ένας διάλογος που κάνει με τον Υιό της και Θεό ημών, Ιησού Χριστό. Με κόκκινα γράμματα παρατίθενται τα ερωτήματα και οι αυστηρές θέσεις του Αντιφωνητή Ιησού Χριστού, ενώ με μαύρα γράμματα είναι τα παρακλητικά λόγια της Παναγίας:

Ο Χριστός: «Τί μήτερ αἰτεῖς;» (Τι θέλεις μητέρα;)
Η Παναγία: «Τὴν βροτῶν σωτηρίαν.» (Τη σωτηρία των θνητών, των ανθρώπων.)
Ο Χριστός: «Παρώργισάν με.» (Με έχουν θυμώσει.)
Η Παναγία: «Συμπάθησον Υἱέ μου.» (Δείξε επιείκεια Γυιε μου. Συμπάθησέ τους.)
Ο Χριστός: «Ἀλλʼ οὐκ ἐπιστρέφουσιν.» (Αλλά δεν επιστρέφουν.)
Η Παναγία: «Καὶ σῶσον χάριν.» (Να τους σώσεις, Του λέει, χατιρικά, δωρεάν. Για χάρη μου, σώσε τους.)
Ο Χριστός: «Ἔξουσιν λύτρων.» (Θα τους δοθεί λυτρωμός από τις αμαρτίες τους.)
Η Παναγία: «Εὐχαριστῶ Σε Λόγε.»

(Πανιερότατος Μητροπολίτης Μόρφου κ. Νεόφυτος, Ιερά Μονή Παναγίας του Άρακα, εκδ. «Θεομόρφου», σ. 18-23)

Μέχρι ποιου σημείου θα φθάσει η υπομονή σου;

Ακούσαμε [...] να διαβάζεται ο λόγος εκείνος του μακάριου Δαυίδ που λέει: «Με υπομονή περίμενα τη βοήθεια του Κυρίου και Εκείνος έδωσε προσοχή σ' εμένα και άκουσε τη δέηση και την παράκλησή μου» (Ψαλμ. λθ' 1).

Αποδείχθηκε δηλαδή για μας πως είναι μεγάλο τρόπαιο η υπομονή. [...] 

Δες και τον μακάριο Ιώβ, τον αγωνιστή της οικουμένης, εκείνον που πάλεψε και σύντριψε τη δύναμη του διαβόλου. Πόσο αγωνίσθηκε εναντίον του ο διάβολος, αλλά δεν κατάφερε να καταβάλει τον αθλητή. Άδειασε το σακκούλι με τα όπλα του, έβαλε όλες τις παγίδες του σε ενέργεια, αλλά δεν μπόρεσε να βουλιάξει το πλεούμενο. Έσπασε τα κλαδιά του δέντρου, αλλά δεν μπόρεσε να το ξεριζώσει. Σήκωσε τρικυμίες, αλλά δεν στάθηκε αδύνατον να κουνήσει τον βράχο.

Είδες πόση υπομονή είχε ο δίκαιος αυτός; Είδες αθλήματα που έκανε αυτός ο αγωνιστής; Είδες ακλόνητο βράχο; Είδες στρατιώτη έτοιμο για μάχη; Είδες πύργο γερά θεμελιωμένο; Είδες πώς δοξάσθηκε ο δίκαιος και έφυγε σαν δραπέτης, ντροπιασμένος ο διάβολος;

Πρόσεξε και το αποκορύφωμα της υπομονής του. Μετά την κλοπή των βοδιών του, είδε τον αφανισμό των προβάτων, το γκρέμισμα του σπιτιού, τη συμφορά της θανής των παιδιών του. Γιατί εκείνα που είχαν ένα-ένα έλθει στον κόσμο σε διαφορετικά χρόνια, έφυγαν με μιας από τη ζωή, την ίδια στιγμή. Και σαν να μην έφθαναν όλα αυτά έρχεται και η γυναίκα του και του λέει:

«Μέχρι ποιου σημείου θα φθάσει η υπομονή σου ώστε να λες, "να, ακόμα λίγο θα περιμένω την ελπίδα της σωτηρίας μου"; Δεν χάθηκε πια καθετί που να θυμίζει την ύπαρξή σου πάνω στη γη; Τα αγόρια και τα κορίτσια -οι ωδίνες και οι πόνοι της κοιλιάς μου, για τα οποία μάταια κόπιασα με χίλιους μόχθους να τα αναθρέχω- δεν ζουν πια. Και συ ο ίδιος κάθεσαι μέσα στη σαπίλα των σκουληκιών και περνάς τις νύχτες σου έξω στο ύπαιθρο. Και εγώ κατάντησα να γυρίζω από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι και να ζητιανεύω, ζητώντας την ελεημοσύνη του κόσμου και περιμένοντας πότε θα βραδιάσει, για να ξεκουρασθώ από τους βαρείς κόπους μου και από τους πόνους που με ζώνουν. Βλασφήμησε επιτέλους τον Θεό, που τόσο σκληρά σε τιμωρεί και δώσε ύστερα τέλος στη βασανισμένη και ανυπόφορη ζωή σου.»

Ο Ιώβ όμως, αφού την κοίταξε αποδοκιμαστικά, της είπε:

«Γιατί μίλησες σαν εκείνες τις άμυαλες και απερίσκεπτες γυναίκες; Εάν δεχθήκαμε από το χέρι του Κυρίου ευχαρίστως τόσα αγαθά, δεν θα υποφέρουμε και τα θλιβερά και δυσάρεστα, τα οποία Εκείνος παραχωρεί να μας βρίσκουν;» (Ιώβ β' 9-10)

Είδες πέλαγος υπομονής; Είδες σταθερή διδασκαλία; Δεν του λύγισε η συμφορά την υπομονή, αλλά, ενώ τον βρήκαν τόσα δεινά, σαν κύματα ωκεανού που έσπαγαν το ένα πίσω από το άλλο, το πλεούμενο της ύπαρξής του δεν βυθίσθηκε. Είδες του δικαίου ανθρώπου την υπομονή; Είδες στεφάνι που πλέχθηκε για να αμειφθεί αυτή η υπομονή;

Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος 

Πηγή πρωτοτύπου: P.G. 60, 729-736

Πηγή: Αλγηδών η αγιοτόκος: Η Υπομονή και η Ευχαριστία κατά τους Πατέρες, εκδ. «Ετοιμασία», Ι.Μ. Τιμίου Προδρόμου Καρέας, 2010, σ. 70-73

Να δεχόμαστε τις ταπεινώσεις

- Τι θα με βοηθούσε Γέροντα, πρακτικά να αποκτήσω ταπείνωση;

- Πώς αποκτά ταπείνωση κανείς; Όταν του λένε μια κουβέντα, να λέει δύο; Να μη σηκώνει μύγα στο σπαθί του; Ευλογημένη, όταν σου δίνεται ευκαιρία για ταπείνωση, να δέχεσαι την ταπείνωση. Έτσι αποκτιέται η ταπείνωση.

Το φάρμακο το δικό σου είναι να κινείσαι απλά, ταπεινά, να δέχεσαι όπως η γη και τη βροχή και το χαλάζι και τα σκουπίδια και τα φτυσίματα, εάν θέλεις να ελευθερωθείς από τα πάθη σου. Οι εξωτερικές ταπεινώσεις βοηθούν τον άνθρωπο να ελευθερωθεί πολύ γρήγορα από τον παλαιό εαυτό του, όταν τις δέχεται.

- Εγώ, Γέροντα, έχω ανάγκη από πολλή ταπείνωση.

- Να πας να αγοράσεις. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που πουλούν την ταπείνωση, και μάλιστα δωρεάν, αρκεί να τη θέλεις.

- Ποιοι είναι αυτοί, Γέροντα;

- Είναι οι άνθρωποι που, όταν δεν έχουν καλή πνευματική κατάσταση, φέρονται αδιάκριτα και με τη συμπεριφορά τους μας ταπεινώνουν. Η ταπείνωση δεν αγοράζεται από τον μπακάλη όπως τα ψώνια. Όταν λέμε: «δώσ’ μου, Θεέ μου, ταπείνωση», ο Θεός δεν θα πάρει τη σέσουλα και θ’ αρχίσει: «πάρε ένα κιλό ταπείνωση εσύ, μισό κιλό εσύ», αλλά θα επιτρέψει να έρθει λ.χ. κάποιος άνθρωπος αδιάκριτος να μας φερθεί σκληρά ή θα πάρει από άλλον τη Χάρη Του και θα έρθει να μας βρίσει. Έτσι θα δοκιμασθούμε και θα εργασθούμε, εάν θέλουμε να αποκτήσουμε την ταπείνωση. Αλλά εμείς δεν σκεφτόμαστε ότι ο Θεός επιτρέπει να γίνει ο αδελφός μας κακός, για να βοηθηθούμε εμείς, και θυμώνουμε με τον αδελφό. Και ενώ ζητάμε από τον Θεό ταπείνωση, δεν δεχόμαστε τις ευκαιρίες που μας στέλνει, για να ταπεινωθούμε, αλλά δυσανασχετούμε. Κανονικά θα έπρεπε να χρωστούμε ευγνωμοσύνη σ’ αυτόν που μας ταπεινώνει, γιατί αυτός είναι ο μεγαλύτερος ευεργέτης μας. Όποιος ζητάει στην προσευχή του ταπείνωση από τον Θεό, αλλά δεν δέχεται τον άνθρωπο που του στέλνει ο Θεός, για να τον ταπεινώσει, δεν ξέρει τι ζητάει.

Όταν ήμουν στη Μονή Στομίου, ήταν κάτω στην Κόνιτσα ένας παπάς που με αγαπούσε πολύ από λαϊκό ακόμη. Μια Κυριακή είχα κατεβεί να λειτουργηθώ στην Κόνιτσα. Η εκκλησία ήταν γεμάτη κόσμο. Τη στιγμή που έμπαινα, όπως συνήθιζα, στο Ιερό, είπα μέσα μου: «Θεέ μου, βάλε όλους αυτούς τους πιστούς στον Παράδεισο κι εμένα, αν θέλεις βάλε σε μια ακρούλα». Όταν πλησίασε η ώρα της Θείας Κοινωνίας, ενώ αυτός ο παπάς πάντα με κοινωνούσε μέσα στο Ιερό, γύρισε προς το μέρος μου και φώναξε δυνατά: «Βγες από το Ιερό και να κοινωνήσεις απ’ έξω τελευταίος, γιατί είσαι ανάξιος». Βγήκα έξω, χωρίς να πω τίποτε. Πήγα στο αναλόγιο και άρχισα να διαβάζω την ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως. Ύστερα, καθώς πήγαινα τελευταίος να κοινωνήσω, είπα μέσα μου: «Ο παπάς φωτίσθηκε από τον Θεό και μου αποκάλυψε ποιος είμαι. Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησέ με, το κτήνος». Μόλις κοινώνησα, αισθάνθηκα μέσα μου μεγάλη γλυκύτητα. Όταν τελείωσε η Θεία Λειτουργία, με πλησιάζει ο παπάς συντετριμμένος: «Συγχώρεσέ με! Μου λέει. Πώς το έκανα αυτό! Εγώ μπροστά σου δεν έβαζα ούτε τα παιδιά μου, ούτε την παπαδιά, ούτε τον εαυτό μου. Τι ήταν αυτό που έπαθα!» Έπεφτε κάτω, μου έβαζε μετάνοια, μου ζητούσε συγγνώμη, προσπαθούσε να μου φιλήσει τα χέρια. «Παπά μου, του λέω, μη στεναχωριέσαι. Δεν φταις εσύ∙ εγώ φταίω. Σε χρησιμοποίησε ο Θεός εκείνη τη στιγμή, για να δοκιμάσει εμένα». Ο παπάς δεν μπορούσε να καταλάβει τι του έλεγα και τελικά, νομίζω δεν τον έπεισα. Όλα αυτά έγιναν εξαιτίας της προσευχής που είχα κάνει.

Κι εσείς, όταν βλέπετε μια αδελφή να παραφέρεται και να σας μιλάει άσχημα, να ξέρετε ότι τις περισσότερες φορές αιτία είναι η προσευχή που κάνετε. Επειδή δηλαδή ζητάτε από τον Θεό να σας δώσει ταπείνωση, αγάπη, κ.λπ., παίρνει ο Θεός για λίγο τη Χάρη από την αδελφή και σας ταπεινώνει και σας στενοχωρεί. Έτσι σας δίνετε ευκαιρία να δώσετε εξετάσεις στην ταπείνωση, στην αγάπη. Όσο για την αδελφή, θα λάβει διπλή τη Χάρη του Θεού, γιατί της πήρε ο Θεός τη Χάρη, για να δοκιμάσει εσάς, και γιατί ταπεινώθηκε με το σφάλμα της και ζήτησε συγχώρηση από τον Θεό. Οπότε κι εσείς εργάζεσθε στην ταπείνωση κι εκείνη γίνεται καλύτερη.

Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου, Λόγοι Ε': Πάθη και Αρετές, εκδ. Ι.Η. Ευαγγελιστή Ιωάννη του Θεολόγου, Σουρωτή Θεσσαλονίκης, σ.179-182.

Οφείλουμε να προσευχόμαστε πολύ

Έλεγε ο π. Ιάκωβος σε προσκυνητές που είχαν συγκεντρωθεί γύρω του, στον αυλόγυρο της Μονής και ζητούσαν να τους μιλήσει για προβλήματα που έχουν συχνά αθέατες πτυχές και τα οποία πολλές φορές προκαλούν περιπέτειες:

Ο μοναχισμός και ο γάμος είναι πολύ δύσκολα πράγματα. Για να πετύχεις σ' αυτά χρειάζονται βάσεις, υπομονή, καλή προετοιμασία, αλλά και καλή οδηγία. Πολλοί γάμοι καταστρέφονται, επειδή οι σύζυγοι, πριν ξεκινήσουν, δεν ακολουθούν καλή οδηγία. Ορισμένοι παντρεύονται πολύ νέοι, χωρίς προηγουμένως να έχει ωριμάσει το μυαλό τους και χωρίς να γνωρίζουν τις υποχρεώσεις τους. Γι' αυτό και σε λίγο χωρίζουν, γιατί δεν νιώθουν ελεύθερα, αλλά σαν σε φυλακή. Μερικοί χριστιανοί νομίζουν ότι τα προβλήματα στον γάμο, θα λυθούν με θαύμα. Αυτό είναι λάθος. Ο Θεός βοηθάει όταν κι εσύ σκέφτεσαι σωστά και πορεύεσαι στη ζωή σου με σωφροσύνη. 

Πολλοί σύζυγοι δεν γνωρίζουν ποιες είναι οι πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου με τον οποίο ζουν μαζί. Το ζευγάρι πρέπει να αναλαμβάνει μόνο του τις υποχρεώσεις του και όχι να περιμένει βοήθεια από τρίτους. Επίσης, το ζευγάρι, δεν πρέπει να ανακοινώνει στους γονείς τα προβλήματα που μπορεί να ηλεκτρίσουν την ατμόσφαιρα και να οδηγήσουν σε παρέμβαση και μαλώματα μεταξύ συγγενών. Η αγάπη του ζευγαριού αν δεν είναι δυνατή δεν θα αντέξει στον χρόνο. Οι σύζυγοι οφείλουν να προσέχουν για να μην αποπλανηθούν από τρίτα πρόσωπα και καταστρέψουν τον γάμο τους. 

Οι εξωσυζυγικές σχέσεις είναι αρρώστια, είναι φυλακή. Η εγκράτεια δεν είναι μόνο για τους μοναχούς. Εγκράτεια χρειαζόμαστε όλοι. Και οι έγγαμοι. Η νηστεία βοηθά τον άνθρωπο να έχει πνευματική ζωή. 

Όταν χωρίσει κάποιος είναι προτιμότερο να μην ξαναπαντρευτεί. Ο δεύτερος γάμος είναι μεγάλη απόφαση. Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παιδιά από τον πρώτο γάμο. Αν χωρίσει κανείς μια φορά, ας μείνει μόνος με τον εαυτό του για να συνέλθει, να ηρεμήσει, να ωριμάσει, να μετανοήσει και αν υπάρχουν παιδιά να ασχοληθεί με τη σωστή ανατροφή τους, γιατί τα παιδιά κουβαλούν πληγές από τον χωρισμό των γονιών τους. 

Έγγαμοι και άγαμοι οφείλουμε να προσευχόμαστε πολύ. Ο Θεός μπορεί να αργεί, αλλά απαντάει πάντα στις προσευχές μας. Με το μυαλό μόνο δεν λύνονται τα προβλήματα. Το μυαλό μάς κάνει πιο έξυπνους, αλλά όχι πιο επιτυχημένους. Η προσευχή είναι απόδειξη ότι η καθημερινή πορεία μας έχει κατεύθυνση προς τον ουρανό, ότι έχουμε ανακαλύψει τον δρόμο προς τον Θεό.

πηγή: περιοδ. Ο Άγιος Λάζαρος, Απρίλιος 2011, έκδ. Ι.Ν. Αγ. Λαζάρου Λάρνακος, σ. 4.